Podatek od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia hipoteki

(fot. Money.pl/Iwona Montel-Krasucka)

Kiedy czynności cywilnoprawne podlegają obowiązkowi podatkowemu?

Czynności cywilnoprawne podlegają opodatkowaniu, jeżeli ich przedmiotem są:

• rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
• rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

O tym, czy dana czynność podlega obowiązkowi podatkowemu decydują także wyłączenia zawarte w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych. Jednym z najistotniejszych wyłączeń opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych jest wyłączenie, zgodnie z którym obowiązkowi podatkowemu nie podlegają czynności, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności na podstawie odrębnych przepisów jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub jest zwolniona od tego podatku (z pewnymi wyjątkami nieobejmującymi jednak ustanowienia hipoteki).

Na czym polega hipoteka?

Hipoteka jest rodzajem zabezpieczenia rzeczowego wierzytelności. Jest to jedno z ograniczonych praw rzeczowych. Hipoteka pozwala wierzycielowi hipotecznemu zaspokoić się z przedmiotu hipoteki (np. z nieruchomości) z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela zabezpieczonej rzeczy i bez względu na to, czyją własnością stała się rzecz (zabezpieczenie "idzie za rzeczą").

Hipoteka może być ustanowiona na nieruchomości oraz na wierzytelności zabezpieczonej już ustanowioną hipoteką (tzw. subintabulat).

W celu ustanowienia hipoteki konieczna jest umowa pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem rzeczowym (właścicielem nieruchomości) oraz wpis hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości. Sam fakt ustanowienia hipoteki jest już zdarzeniem, które powoduje powstanie obowiązku podatkowego.

Powstanie obowiązku podatkowego

W przypadku ustanowienia hipoteki obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki lub zawarcia umowy ustanowienia hipoteki.

Obowiązek ten powstaje także z chwilą powołania się na okoliczność dokonania czynności cywilnoprawnej - jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności, a którakolwiek ze stron po upływie tego terminu powołuje się przed organami podatkowymi lub organami kontroli skarbowej na okoliczność jej dokonania.

Przy ustanowieniu hipoteki obowiązek podatkowy ciąży obecnie jedynie na składającym oświadczenie woli o ustanowieniu hipoteki. Przykładowo według przepisów Prawa bankowego do ustanowienia hipoteki bankowej potrzebne jest złożenie przez podmiot, na którego nieruchomości ma zostać ustanowiona hipoteka stanowiąca zabezpieczenie kredytu, oświadczenia o ustanowieniu hipoteki na rzecz banku w formie pisemnej. Obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych ciążyć będzie zatem wyłącznie na tym podmiocie.

Podstawa opodatkowania i wysokość podatku

W przypadku ustanowienia hipoteki, podstawą opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych jest kwota wierzytelności zabezpieczonej ustanowioną hipoteką.

W pewnych jednak przypadkach możliwe jest ustanowienie hipoteki zabezpieczającej wierzytelność, której wysokość nie jest jeszcze ustalona (tzw. hipoteka kaucyjna). Ten wyjątek znalazł odzierciedlenie w ustaleniu wysokości podatku od czynności cywilnopranwych.

Jeżeli znana jest już kwota wierzytelności, podatek ten ustalony jest w formie stawki procentowej. Wynosi ona 0,1 % podstawy opodatkowania, tj. kwoty zabezpieczonej wierzytelności.

Jeżeli natomiast hipoteka została ustanowiona na zabezpieczenie wierzytelności o wysokości nieustalonej (hipoteka kaucyjna), kwota podatku ustalona jest kwotowo i wynosi 19 zł.

Zwolnienia od podatku

W przypadku ustanowienia hipoteki ustawa zawiera szeroki katalog zwolnień od obowiązku zapłaty podatku. Nie podlega obowiązkowi zapłaty podatku ustanowienie hipoteki:

• na morskich statkach handlowych i rybackich,
• na zabezpieczenie dotacji lub innych form pomocy finansowej, udzielanych organizacjom społecznym działającym w dziedzinie sportu i turystyki,
• na zabezpieczenie wierzytelności banków z tytułu kredytów udzielanych rolnikom indywidualnym lub zespołom rolników indywidualnych na budownictwo inwentarskie lub składowe, wraz z urządzeniami towarzyszącymi,
• przysługującej spółdzielniom mieszkaniowym i wierzycielom spółdzielni mieszkaniowych,
• na zabezpieczenie pożyczek i kredytów udzielanych z funduszy celowych utworzonych w drodze ustawy.