Z przepisów postępowania egzekucyjnego wynika, że egzekucja w sprawach sporów o nielegalny pobór (...)

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy wpłynęły dwa tytuły wykonawcze dotyczące opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej.

Ponieważ obowiązki, których dotyczyły tytuły nie wynikały - w ocenie organów egzekucyjnych - z indywidualnych orzeczeń właściwych organów jak również nie były obowiązkami należącymi do zakresu administracji publicznej wynikającymi wprost z przepisów prawa, organ egzekucyjny, na podstawie art. 29 w zw. z art. 27 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił te tytuły wystawcy - Spółce E...

Organ egzekucyjny drugiej instancji - oddalając zażalenie Spółki - wskazał, że dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy uregulowanej w przepisach prawa cywilnego. Jej dostawca nie jest organem administracji rządowej ani też jednostką samorządową, a wysokość opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej nie wynikała z indywidualnego aktu administracyjnego, ani wprost z przepisu prawa. Wystawione tytułu wykonawcze nie spełniały wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy, gdyż nie zawierały podstawy prawnej wykonania obowiązku przez wskazanych zobowiązanych w zakresie opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej.

W związku z tym, że obowiązki, na które wystawiono tytuły wykonawcze nie wynikały z orzeczeń właściwych organów, a także nie stanowiły obowiązków z zakresu administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego wynikających bezpośrednio z przepisu prawa, nie były trafne - w ocenie organu - zarzuty zażalenia, iż opłaty określone w taryfie podlegały ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

Na postanowienie organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zarzuciła błędną wykładnię art. 3 § 1 i art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez przyjęcie, że wymienione tytuły wykonawcze nie podawały podstawy prawnej egzekwowanej należności i w rezultacie niezasadne stwierdzenie, że istniały podstawy do ich zwrotu w świetle art. 29 § 2 ustawy. Strona wskazała, iż skarga ta była kolejną, której przedmiotem były wymogi formalne tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej. W poprzedniej sprawie o sygn. akt SA/Bd 1208/03 Sąd przyznał rację skarżącej. Kierując się wskazówkami, co do wystawiania tytułów wykonawczych zawartymi we wcześniejszym wyroku wpisywała w rubryce 29 tytułu wykonawczego, jako podstawę obowiązku ?Taryfę dla energii elektrycznej (...)', natomiast w rubryce 30 formularza wpisywała datę i numer rachunku wystawionego na poczet egzekwowanych należności, który doręczono zobowiązanemu. Praktyka ta była akceptowana przez organy skarbowe; na tę okoliczność Spółka powołała postanowienie Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 8 sierpnia 2003 r. w innej sprawie podnosząc, że obecnie znów ten sposób postępowania jest kwestionowany.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga na uwzględnienie nie zasługiwała, gdyż zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa w stopniu, o jakim mowa w art. 145 Prawa o postępowaniu ...

Spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ egzekucyjny zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze stwierdzając, iż postępowanie egzekucyjne w administracji w zakresie egzekwowania opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej nie może być prowadzone bez uprzedniego wydania orzeczenia przez sąd powszechny stwarzającego obowiązek poniesienia tych należności w oznaczonej wysokości.

W ocenie Sądu zagadnieniem wyjaśnionym w sprawie było ustalenie zakresu stosowania przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (publikacja na dzień wydania zaskarżonego postanowienia- Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.: aktualna publikacja - Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 ustawy, egzekucji administracyjnej podlegały należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Niewątpliwie takim przepisem był art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.). Zgodnie z art. 57 ust. 1 tej ustawy w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiorą opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy opłaty, o których mowa w ust. 1 podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określały do jakich obowiązków stosuje się egzekucję administracyjną. Z art. 3 i art. 3a tej ustawy wynikało, że egzekucję administracyjną stosuje się: 1) do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo bezpośrednio z przepisu prawa w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, 2) do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5, wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych na podstawie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne; 3) do należności pieniężnych, .o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, wynikających z orzeczeń lub innych aktów prawnych wydanych przez obce państwa; 4) do zobowiązań określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, długów celnych określonych w art. 201 ust. 1 oraz art. 209 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych - jeżeli wynikają one z deklaracji lub z zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika, ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego, z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, z informacji o opłacie paliwowej.

Analiza przytoczonych przepisów prawa pozwalała stwierdzić, iż opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej, których skarżąca dochodzi w drodze egzekucji nie można było zaliczyć do żadnego z przypadków wyżej podanych.

W art. 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawarte było stwierdzenie, iż poddanie obowiązku egzekucji administracyjnej nie przesądzało o wyłączeniu sporu co do istnienia lub wysokości przed sądem powszechnym, jeżeli z charakteru obowiązku wynikało, że do rozpoznania takiego sporu właściwy jest ten Sąd.

Ustawodawca zatem dopuszczał sytuację, w której Sąd powszechny rozstrzyga o obowiązku zapłaty i wysokości należności, ale jej egzekwowanie jest realizowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a kontrolę sądową na tym etapie (egzekucji) sprawują sądy administracyjne. Istotne zatem było czy obowiązek zapłaty należności w postaci opłaty za nielegalny pobór energii powinien być stwierdzony orzeczeniem Sądu powszechnego.

Sąd nie podzielił poglądu, iż aktem normatywnym, który stanowi podstawę prawną obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu nielegalnego poboru energii była Taryfa dla energii elektrycznej zatwierdzona decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 14 czerwca 2003 r. ogłaszana w Biuletynie Urzędu Regulacji Energetyki, a co zostało podane w tytułach wykonawczych (poz. 29). Nie była to bowiem decyzja skierowana do konkretnego dłużnika, a wysokość opłaty nie wynikała wprost z przepisów prawa, bowiem rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. Nr 105, poz. 2004 r.) w przepisach § 43 określało jedynie sposób wyliczenia przez zakład należności za nielegalnie pobraną energię. Właśnie ta okoliczność przesądzała o konieczności zapewnienia odbiorcy energii możliwości poddania wyliczenia należności kontroli sądu w procesie cywilnym. W orzecznictwie sądowym prezentowany był pogląd, iż o prawidłowości takiego stanowiska przesądza także regulacja zawarta w art. 57 § 1 Prawa energetycznego. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy, ale może również zamiast opłaty taryfowej dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, gdy z nielegalnym poborem energii związane są inne szkody, których sama opłata taryfowa mogłaby nie wyrównać. Wystawienie natomiast rachunku dotyczącego tego rodzaju należności nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość należności nie wynika wprost z ustawy (vide: wyrok WSA z dnia 13 maja 2004 r. sygn. akt III SA 2559/02, Lex nr 148885).

W postanowieniu z dnia 6 czerwca 2000 r. sygn. akt II SAB 174/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Prezes Urzędu Regulacji Energetyki nie ma kompetencji do rozstrzygania w formie decyzji administracyjnej czy pobór energii był nielegalny, a rozstrzygnięcie spory w tej kwestii nie mieści się w żadnej z kategorii spraw należących do właściwości Prezesa URE w świetle ustawy Prawo energetyczne (opubl. Pr. Gosp. 2001/6/56).

Zważywszy, że dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy, za uprawnione należało uznać stanowisko organów egzekucyjnych, iż roszczenia z tytułu nielegalnego jej poboru mają charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny i w stosunku do konkretnej osoby obowiązek wniesienia tych opłat powinien wynikać z orzeczenia sądu (wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2002 r. sygn. akt III SA 1034/02).

W sprawie będącej przedmiotem skargi konieczne było, aby obowiązek uiszczenia opłaty za nielegalny pobór energii był stwierdzony orzeczeniem właściwego Sądu. Egzekucja należności za nielegalny pobór energii mogła być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku Sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd powszechny wierzycielowi będzie przysługiwało prawo do wystawienia tytułu wykonawczego i dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji (por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1262/00, Lex nr 47231).

Sąd rozpatrujący skargę stanął na stanowisku, iż nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa byłby stan, w którym egzekucja mogłaby być prowadzona w stosunku do odbiorców energii z tytułu nielegalnego jej poboru na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez E... Spółka Akcyjna bez uzyskania orzeczenia właściwego sądu powszechnego.

Z przyczyn podanych wyżej Sąd w składzie orzekającym nie podzielił poglądu zaprezentowanego w wyroku z dnia 29 maja 2003 r. sygn. akt SA/Bd 1208/03, a na który skarżąca Spółka powołała się w skardze.

Organ egzekucyjny zasadnie zwrócił tytuły wykonawcze na podstawie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym ?Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi'. W przedmiotowej bowiem sprawie wystawione tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu z art. 27 § 1 pkt 3 tej ustawy w zakresie podstawy prawnej obowiązku zapłaty opłaty taryfowej za nielegalny pobór energii.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku, opatrzonej datą 10 stycznia 2004 r., która wpłynęła do WSA w Bydgoszczy 12 czerwca 2006 r., w której wskazano jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 1846 zł, mimo że zwrócone tytuły wykonawcze opiewały na 5.672,30 zł i 3.716,40 zł, ENEA SA w Bydgoszczy wniosła o zmianę wyroku w całości i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 27 stycznia 2006 r. nr SE-72410-10/06 oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy z 14 grudnia 2005 r. w przedmiocie zwroty tytułu wykonawczego i o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez:

1. błędną wykładnię przepisów art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.) przez przyjęcie, że opłata taryfowa za nielegalny pobór energii powinna być stwierdzona orzeczeniem sądu powszechnego, aby mogła być egzekwowana w drodze egzekucji administracyjnej,
2. błędną wykładnię cyt. przepisu art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne w zw. z art. 199 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, przez przyjęcie, że nie wyłącza on drogi sądowej dla dochodzenia opłat taryfowych za nielegalny pobór energii,
3. błędne zastosowanie art. 3, 3a, art. 2 § 3 i art. 26 § 3 cyt. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do przedmiotowego tytułu egzekucyjnego zamiast przepisu art. 4 tej ustawy,
4. błędne zastosowanie art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że przedmiotowy tytuł wykonawczy nie podaje podstawy prawnej egzekwowanej należności,
5. naruszenie przepisu art. 29 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że przedmiotowy tytuł jest jednostronny, arbitralny i jako taki nie powinien być podstawą egzekucji administracyjnej.

W uzasadnienie skargi jej autor wskazał, iż było niesporne, że art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego dawał wierzycielowi, przedsiębiorstwu energetycznemu, prawo do egzekwowania opłat taryfowych za nielegalny pobór energii na drodze egzekucji administracyjnej.

Jednocześnie przepis ten wyłączał drogę sądową do dochodzenia tych opłat (arg. z art. 199 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego - k.p.c). Był to wyraźny zapis wyłączający dociekanie charakteru roszczenia (cywilnoprawne czy inne), które są pomocne w przypadku braku wyraźnych wskazówek ustawodawcy co do trybu dochodzenia roszczeń. Odmienna interpretacja, prezentowana w zaskarżonym wyroku, jakoby przedsiębiorstwo mogło dochodzić przedmiotowych opłat na drodze sądowej, a po uzyskaniu zasądzającego wyroku egzekwować go na drodze egzekucji administracyjnej, oznaczałoby przekroczenie ustawowych granic kompetencyjnych organów ochrony prawnej.

W związku z tym cyt w uzasadnieniu przepis art. 26 § 1 (powinno być § 3) cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogło mieć zastosowania do przedmiotowych należności w zakresie, w jakim przewiduje on egzekucję administracyjną orzeczenia sądowego.

Nie było również mowy o korzystaniu przez wierzyciela z drogi sądowej do ustalania istnienia egzekwowanego obowiązku na podstawie art. 2 § 3 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aby później egzekwować go na drodze egzekucji administracyjnej), gdyż był to przepis adresowany do dłużnika, dający mu możliwość zażądania sądowej kontroli egzekwowanego roszczenia.

Skarżąca przyznaje, że brak było pełnej korelacji pomiędzy art. 52 ust. 2 Prawa energetycznego ustanawiającego administracyjny tryb egzekucji przedmiotowych należności, a przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które nie uwzględniają specyfiki przedsiębiorstwa energetycznego niebędącego organem administracyjnym, jako wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie przepisu szczególnego. Jako przykład takiej korelacji należy wskazać przepis art. 27b cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązujący od 30 listopada 2001 r. który reguluje wystawianie tytułów wykonawczych przez wierzycieli nieuprawnionych do używania pieczęci urzędowej (dotyczy to m.in. przedsiębiorstw energetycznych).

Zadaniem Sądu, jako organu stosującego prawo, było przyjęcie takiej wykładni, która zapewniłaby realizację cyt. przepisu art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego przy zachowaniu wymogów wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zadanie to spełniło poprzednie orzeczenie ówczesnego Oddziału Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie SA 1208/03 wzmiankowane na stronie 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku (kopia w załączeniu), który opowiedział się za uznaniem decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w sprawie zatwierdzenia taryfy, na podstawie której naliczono egzekwowaną należność, za podstawę prawną egzekucji administracyjnej egzekwowanej należności w rozumieniu art. 3 cyt ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Również w poprzednich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się za dopuszczalnością egzekucji administracyjnej przedmiotowych należności (por. wyrok NSA O/Z w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2000 r. I SA/Gd 669/99).

W niniejszej sprawie skarżący wskazuje na art. 4 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mogący mieć zastosowanie w sprawie. Mówił on o innych orzeczeniach przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie odrębnych przepisów ustawowych.

Jego zakres był odmienny od art. 2 § 1 pkt 5 tejże ustawy, bowiem dotyczył obowiązków stwierdzonych innymi orzeczeniami podlegającymi wykonaniu na drodze egzekucji administracyjnej na podstawie przepisów innych ustaw. Przepis art. 52 ust. 2 Prawa energetycznego jest właśnie takim przepisem szczególnym, a decyzja przedsiębiorstwa energetycznego w sprawie wymiaru opłaty taryfowej może być uznana za orzeczenie w rozumieniu art. 4 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Niestety Sąd nie odniósł się do wyrażonego toku procesu poglądu prawnego skarżącego w tym zakresie, natomiast dokonał wartościującej oceny przedmiotowego tytułu wykonawczego (str. 9 uzasadnienia, pierwszy akapit) jako jednostronnego i arbitralnego, co narusza zakres kognicji określony przepisem art. 29 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z której wyłączone jest badanie zasadności tytułu wykonawczego. Oceny te można traktować jedynie w kategoriach postulatu de lege ferenda, nb. postulatu wątpliwego, skoro sądowa ochrona dłużnika jest zapewniona cyt. wyżej art. 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna E... S.A. Oddział w B... nie miała uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można było oprzeć na dwu podstawach.

• naruszeniu (przez wsa) prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1),
• naruszeniu (przez wsa) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Skarżąca Spółka wykorzystała obie podstawy kasacyjne tyle tylko, że zarzucając wyrokowi naruszenie prawa procesowego wskazała na naruszenie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postępowanie sądowoadministracyjne regulowała natomiast powoływana wyżej ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ przedmiotem zaskarżenia mógł być wyłącznie wyrok lub kończące postępowanie w sprawie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego to przeciwko takiemu (konkretnemu) orzeczeniu mogły być kierowane zarzuty skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres przedmiotowy tej kontroli wskazany został przez art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu... Skoro sądy administracyjne nie orzekają w inny, bezpośredni sposób o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego to nie stosują w zakresie orzekania bezpośrednio procedury regulującej to postępowanie; w rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne w administracji.

Bez powiązania, przez autora skargi kasacyjnej, zarzutów naruszenia wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z odpowiednimi postanowieniami Prawa o postępowaniu ..., które mogły być przez Sąd naruszone przy wydawaniu wyroku, zarzuty te nie mogły być poddane merytorycznej ocenie w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Niezależnie od powyższego zarzuty nie zostały uzasadnione w świetle wskazanych przesłanek z art. 174 Prawa o postępowaniu... Jeżeli zaś chodziło o zarzuty naruszenia prawa materialnego a to art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego w zw. z art. 3 i 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnymi... to nie zasługiwały na uwzględnienie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym występowała rozbieżność na tle stosowania tego przepisu przez organy egzekucyjne. Stanowisko jakie zaprezentował WSA w skarżonym wyroku co do tego, że opłaty za nielegalny pobór energii, jako wynikające ze sfery stosunków cywilnoprawnych, nie mogły być egzekwowane bez orzeczenia o ich wymagalności przez sąd powszechny nie było odosobnione.

O orzeczenie o konstytucyjności (bądź niekonstytucyjności) tego przepisu wystąpili równocześnie Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i Rzecznik Praw Obywatelskich.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt K 37/04 (OTK 2006/7/79) orzekł, że:

?Art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625) niewyłączający (podkr. NSA) obowiązku sądowego postępowania, przed rozpoczęciem ściągania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji opłat za nielegalne pobieranie paliw lub energii sieci, w sprawach s porów (podkr. NSA) między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami o pobieranie tych opłat -jest zgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej'.

W obszernym uzasadnieniu orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in. że wykładnia językowa art. 57 ust. 1 Prawa energetycznego wskazuje, że ?pobieranie' dotyczy sytuacji, w której odbiorca nie odmawia uiszczenia opłat za nielegalny pobór energii ustalonych przez przedsiębiorstwo energetyczne na podstawie wystawionego przez siebie dokumentu. Problemem natomiast jest ?ściąganie' tych opłat w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji gdy odbiorca odmawia ich dobrowolnego uiszczenia. W przypadku sporu prawnego między świadczeniobiorcami, a odbiorcami spór taki winien rozstrzygnąć niezależny, bezstronny, niezawisły sąd.

Stosunki między przedsiębiorstwami energetycznymi, a odbiorcami paliw, energii elektrycznej oraz ciepła są obecnie stosunkami cywilnoprawnymi, zobowiązaniowymi, mającymi genezę w zawartej umowie (jakkolwiek swoboda gospodarcza zakładów energetycznych jest ograniczona). Nielegalny pobór prowadzi do nawiązania ?faktycznego' stosunku umownego, którego treścią jest powinność ciążąca na pobierającym nielegalnie energię lub paliwo, świadczenia represyjnej opłaty taryfowej. Ta należność w wysokości określonej w taryfach, będąca konsekwencją nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwa energetycznego, kwalifikowana jest jako ?należność pieniężna przekazana do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw' (art. 2 § 1 pkt 5 postępowania egzekucyjnego).

Zgodnie z art. 3 § 1 postępowania egzekucyjnego: ?Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej'. Z kolei art. 4 postępowania egzekucyjnego stanowi: ?Do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Ustawa - Prawo energetyczne, będąca ?odrębną ustawą' w rozumieniu powyższego przepisu, wskazuje w art. 57 ust, 2, aby do egzekucji wierzytelności przedsiębiorstwa energetycznego stosować przepisy postępowania egzekucyjnego. Skoro w myśl art. 3 § 1 postępowania egzekucyjnego egzekucja bezpośrednio z przepisu prawa możliwa jest tylko w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, to w rozpatrywanej sprawie egzekucja administracyjna wierzytelności przedsiębiorstw energetycznych może być kwalifikowana tylko jako egzekucja obowiązków wynikających z ?innych orzeczeń' niż określone w art. 3 i art. 3a postępowania egzekucyjnego (art. 4 postępowania egzekucyjnego).

Chociaż z przepisów art. 57 Prawa energetycznego nie wynika bezpośrednio obowiązek sądowego rozpoznania sporu, dotyczącego nielegalnego pobrania paliwa lub energii, między odbiorca a przedsiębiorstwem energetycznym, przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa do postępowania egzekucyjnego w administracji, to jednak obowiązek ten wynika jednoznacznie, jako rezultat zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, z przepisów innych ustaw. Konstruowanie norm prawnych, mających tworzyć spójny system prawa, dokonuje się bowiem na gruncie obowiązujących przepisów prawa, nie tylko na gruncie przepisów prawa zawartych w jednym akcie prawnym. Kompetencja sądu powszechnego do rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych, w określonej kategorii spraw, nie musi wynikać z ustawy regulującej te sprawy. Wynika generalnie z art. 2 § 1 kodeksu postępowania cywilnego ustanawiającego domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych.

Natomiast z przepisów postępowania egzekucyjnego wynika, że egzekucja w sprawach sporów o nielegalny pobór paliwa lub energii jest dopuszczalna, jeśli nastąpiło rozstrzygnięcie sporu przez sąd, którego wyrok stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. W myśl art. 2 pkt 5 postępowania egzekucyjnego, egzekucji administracyjnej podlegają bowiem także należności pieniężne przekazane na podstawie innych ustaw niż wymienione w tym artykule. Zgodnie zaś ze wspomnianym już art. 4 postępowania egzekucyjnego, egzekucję administracyjną stosuje się nie tylko do obowiązków określonych w art. 3 i art. 3a ustawy, ale także do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego na gruncie przepisów prawa energetycznego i postępowania egzekucyjnego, należność pieniężna przedsiębiorstwa energetycznego, z tytułu pobierania opłat za nielegalne pobieranie paliwa lub energii jest przekazana do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego, jeżeli wynika z wyroku sądowego rozstrzygającego spór z odbiorcą (dłużnikiem). Bowiem ?innym orzeczeniem' w rozumieniu art. 4 postępowania egzekucyjnego jest wspomniany wyrok sądowy.

Obszernie cytowane wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego podjęte zostało na wniosek, jw., również Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład Sądu orzekający w sprawie niniejszej nie znalazł, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, argumentów, które nie byłyby w tym orzeczeniu szeroko przeanalizowane.

Wobec tego, że przedmiotem sprawy było rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego a nie dokonywanie oceny stanu faktycznego, bez wpływu na treść wyroku pozostawał fakt określenia zakresu oczekiwanego rozstrzygnięcia sądu w oderwaniu od przedmiotu skargi skierowanej wcześniej do WSA.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.