Obrona przed żądaniem kary umownej

Odpowiedź:

To, że strony zawarły w umowie klauzulę o karze umownej, nie oznacza, że strona uprawniona do żądania (zamawiający) ma obowiązek wystosować roszczenie o zapłatę tej kary. Ma takie prawo, ale nie obowiązek. W opisanej sytuacji zamawiający może być związany zasadami dotyczącymi finansów publicznych i w ten sposób, pośrednio, może być zobowiązany do naliczenia kary umownej. Przepisy nie przewidują górnej granicy, na jaką może opiewać kara umowna. Wysokość żądanej sumy wynika z treści umowy i w zasadzie jest niezależna od tego, w jakiej wysokości szkodę poniósł zamawiający z powodu nienależytego wykonania zobowiązania. Istnieją jednak poglądy, zgodnie z którymi żądanie kary umownej jest niedopuszczalne, jeśli w danym przypadku strona, dla której została zastrzeżona kara umowna, nie poniosła w ogóle żadnej szkody, mimo nienależytego wykonania umowy. W opisanym przypadku pozostaje jednak inny sposób obrony przed żądaniem kary umowne. Otóż kara umowna jest szczególną formą odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, którego ogólne zasady określa  art. 471 kodeksu cywilnego. Mają one zastosowanie również do kary umownej, a wynika z nich, że: strona zobowiązana do zapłaty kary umownej może bronić się zarzutem, iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności (tak orz. SN z dnia 20 marca 1967 r., II CR 419/67). Taki zarzut wydaje się przy tym zasadny w opisanej sytuacji, skoro opóźnienie wynikało z niedostarczenia, przez zamawiającego, serwera. Inną kwestią są możliwości udowodnienia tego faktu. Warto jednak podkreślić, że dowodem nie musi być dokument przekazania serwera. Mogą to być inne środki dowodowe, np. zeznania świadków.

Nie jest możliwe, by w opisanej sytuacji wykonawca obciążył karą umowną zamawiającego. Po pierwsze dlatego, że możliwość żądania zapłaty kary umownej istnieje tylko wtedy, gdy strony zawarły w umowie odpowiednią klauzulę. Po drugie, klauzula o karze umownej może dotyczyć wyłącznie świadczenia niepieniężnego. Gdyby więc strony postanowiły, że jedna z nich będzie obowiązana do zapłaty kary umownej w razie nie spełnienia świadczenia pieniężnego, to takie postanowienie będzie po prostu nieważne.

Pozornie wydaje się, że zamawiający miał obowiązek świadczenia niepieniężnego, oprócz pieniężnego, czyli zapłaty, polegający na dostarczeniu serwera. Jednakże przepisy dotyczące kary umownej należy w ten sposób interpretować, że jej zastrzeżenie jest możliwe, jeśli świadczenie niepieniężne jest podstawowym obowiązkiem strony obciążonej karą umowną, wynikającym z charakteru prawnego umowy. Ten warunek nie jest wiec spełniony w przypadku zamawiającego, gdyż jego podstawowym obowiązkiem jest zapłata, a więc świadczenie pieniężne.

W dwóch powyższych powodów nie będzie więc możliwe żądanie od zamawiającego zapłaty kary umownej. Będzie można natomiast żądać od niego odszkodowania za zwłokę wierzyciela. Wierzyciel ma bowiem obowiązek współdziałać w wykonaniu zobowiązania.