Przewłaszczenie na zabezpieczenie jako sposób zabezpieczenia wierzytelności

Czy przewłaszczenie na zabezpieczenie jest dopuszczalne?

Do niedawna konstrukcja ta nie była dopuszczalna w odniesieniu do nieruchomości. W odniesieniu do rzeczy ruchomych instytucja przewłaszczenia na zabezpieczenie była już dopuszczalna na gruncie prawa rzeczowego z 1946 r. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej z 10 maja 1948 r., C. Prez. 18/48 (OSN III/48, poz. 58), wpisanej do księgi zasad prawnych, stwierdził, że „zabezpieczenie wierzytelności przez przeniesienie na wierzyciela prawa własności rzeczy ruchomej z równoczesnym ustanowieniem zobowiązania wierzyciela do korzystania z prawa własności tylko w granicach umowy stron jest dopuszczalne. Argumentacja Sądu Najwyższego była następująca skoro ustawa nie zawiera zakazu używania dla zabezpieczenia wierzytelności innej formy poza zastawem, Sąd Najwyższy nie upatruje przeszkody do dopuszczenia formy zabezpieczenia przez przeniesienie własności rzeczy ruchomych na podstawie umowy, określającej jasno i godziwie wzajemne zobowiązania stron, w szczególności zobowiązanie wierzyciela do przeniesienia z powrotem własności rzeczy na dłużnika po ustaniu celu zabezpieczenia. W odniesieniu do nieruchomości sprawa nie wyglądała tak jasno. Jednak ostatecznie Sąd Najwyższy dopuścił stosowanie tej instytucji w odniesieniu do nieruchomości.

Istota przewłaszczenia

Do istoty przewłaszczenia na zabezpieczenie należy - towarzyszące przeniesieniu własności - umowne ograniczenie własności nabywcy (wierzyciela) przez jego zobowiązanie się, że będzie mógł zaspokoić się z nabytej - w celu zabezpieczenia wierzytelności - rzeczy tylko w razie niewykonania przez zbywcę (dłużnika) zabezpieczonego zobowiązania.