Wątpliwe spełnienie świadczenia a zabezpieczenie

Odpowiedź:

Kwestię tą reguluje art. 490 kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli jedna ze stron obowiązana jest spełnić świadczenie wzajemne wcześniej, a spełnienie świadczenia przez drugą stronę jest wątpliwe ze względu na jej stan majątkowy, strona zobowiązana do wcześniejszego świadczenia może powstrzymać się z jego spełnieniem, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego lub nie da zabezpieczenia.

Wyjaśnić należy, że stroną obowiązaną do wcześniejszego spełnienia świadczenia jest operator telefonii komórkowej. W sytuacji wątpliwego spełnienia świadczenia jakim jest zapłata abonamentu może on żądać zabezpieczenia. Posiada również uprawnienie do powstrzymania się od spełnienia świadczenia (nie dostarczania usługi), co w tym przypadku byłoby raczej niecelowe i niedogodne zarówno dla operatora jak i również korzystającego.

Powszechnie obserwuje się również tendencje do ustanawiania zabezpieczenia jeszcze przed zawarciem umowy o dostarczanie usługi. Zabezpieczenie to ustanawiane jest wraz z zawarciem umowy. Operator po prostu nie zaryzykuje i nie zawrze umowy bez ustanowienia zabezpieczenia. Klient decydując się na korzystanie z usług akurat tego operatora (usługodawcy), godzi się na jego warunki.

Inaczej się rysuje sprawa, gdy dopiero w trakcie trwania stosunku cywilnoprawnego pomiędzy stronami jedna z nich zażąda ustanowienia zabezpieczenia. Podstawą takiego żądania jest właśnie wątpliwe ze względu na jej stan majątkowy spełnienie świadczenia. Zaznaczyć należy, że na stronie powstrzymującej się ze świadczeniem ciąży udowodnienie, że ze względu na zły stan majątkowy zachodzi wątpliwość co do spełnienia świadczenia wzajemnego. Pojęcia złego stanu majątkowego nie można identyfikować z pojęciem niewypłacalności dłużnika, albowiem zakres tego ostatniego jest węższy. O złym stanie majątkowym mogą decydować czynniki różnego rodzaju, np. zasoby pieniężne dłużnika uległy znacznemu uszczupleniu, prowadzona działalność gospodarcza zaczęła przynosić straty albo też nie może być dalej prowadzona bez skorzystania z wysokich kredytów, dłużnik nie jest w stanie zaspokoić wszystkich swoich wierzycieli. W razie, gdy strona kwestionuje zasadność zabezpieczenia może go po prostu nie ustanawiać. Konsekwencją będzie powstrzymanie się usługodawcy od świadczenia usług. I w tym momencie będzie mogła nastąpić kontrola zasadności powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia. Sąd będzie musiał zbadać legalność powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia przez operatora. Zatem dojdzie do zbadania czy przesłanka złego stanu majątkowego zachodziła.

Wątpliwe jest natomiast kwestionowanie już ustalonego zabezpieczenia, chyba że w sposób jasny można stwierdzić, że nie było ono niezbędne. Należy wtedy wystąpić z powództwem o ustalenie nieistnienia złego stanu majątkowego i uchylenie zabezpieczenia.