Nieściągalna wierzytelność kosztem podatkowym

Odpowiedź:

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem m.in. wierzytelności, które uprzednio na podstawie art. 12 ust. 3 zostały zarachowane jako przychody należne i których nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w ust. 2 tego artykułu. Jeżeli te dwa warunki (zaliczenie wierzytelności do przychodów i jej udokumentowanie) są łącznie spełnione, nieściągalna wierzytelność może stanowić koszt uzyskania przychodów.

Zatem, aby definitywnie zaliczyć nieściągalną wierzytelność do kosztów, trzeba udowodnić jej nieściągalność. Nie można bowiem zrobić tego w dowolny sposób, ale tylko na podstawie wskazanych przez przepis (art. 16 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych) dokumentów.

Jeżeli w przeciwko dłużnikowi toczyło się postępowanie upadłościowe, nieściągalność wierzytelności może być udokumentowana postanowieniem sądu o:

• oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, lub
• umorzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, gdy zachodzi okoliczność wymieniona pod lit. a), lub
• ukończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku.

Zatem wierzyciel dłużnika, przeciwko któremu toczyło się postępowanie upadłościowe, powinien uzyskać postanowienie sądu upadłościowego kończące to postępowanie i - jeśli będzie to jedno z postanowień wymienionych wyżej - uznać nieściągalność wierzytelności za udokumentowaną i na tej podstawie zaliczyć ją do kosztów uzyskania przychodów.

W art. 16 ust. 2 ustawy nie wymieniono postanowienia o wykreślenie z Rejestru Przedsiębiorców KRS jako sposobu udokumentowania nieściągalności wierzytelności, w związku z czym zaliczenie wierzytelności do kosztów na tej podstawie może być kwestionowane przez organy skarbowe. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 grudnia 1997 r. (I SA/Gd 768/96): „Zasadą określoną w ustawie z 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych jest, iż wierzytelności odpisane jako nieściągalne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 25). Wyjątkiem od tej zasady są wierzytelności, które uprzednio na podstawie art. 12 ust. 3 zostały zarachowane jako przychody należne i których nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w art. 16 ust. 2 ustawy. Skoro więc jest to wyjątek, to nie można go stosować - bez względu na obiektywnie występujące w danej sprawie okoliczności - do przypadków, w których nieściągalność należności jest wprawdzie wykazana, jednakże nie w sposób wymagany prawem”.