Uprawomocnienie orzeczenia a zgłoszenie

Odpowiedź:

Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i  darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych (np. dzieci), wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego - w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4

Przepis jest jasny i mówi o terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Odnośnie możliwości przywrócenia terminu w literaturze wskazuje się (Rusinek M., LEX/el., Komentarz do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, w zakresie zmian do ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn), iż wątpliwości może budzić dopuszczalność przywrócenia omawianego terminu miesięcznego. Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują wprawdzie instytucję przywrócenia terminu, ale wyraźnie zawężają jej stosowanie do terminów o charakterze procesowym (art. 162 § 4 ordynacji podatkowej). W braku definicji legalnej terminu procesowego należy przyjąć, że jest to taki termin, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach podatkowoprawnego stosunku materialnego [tak. B. Gruszczyński (w:) Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2005; por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 287]. Wydaje się, że chociaż samo zgłoszenie jest obowiązkiem o charakterze porządkowym - ma skłaniać nabywców do porządkowania stanu prawnego nabywanego mienia - to jednak termin ten nie może być uznany za procesowy. W konsekwencji nie wydaje się możliwe jego przywrócenie na podstawie przepisów ordynacji podatkowej. Przemawia za tym również fakt, że ustawodawca w ograniczonym zakresie uwzględnia niezawinione przez podatnika opóźnienia, związane z realizacją obowiązku zgłoszenia (art. 4a ust. 2).

Po upływie powyższego miesięcznego terminu jedyną szansę - chociaż niepewną - daje art. 4a ust. 2 ustawy, zgodnie z którym jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu. Spadkobiercy mogliby bowiem wystąpić o nadanie klauzuli prawomocności i po jej otrzymaniu uzasadniać przed organem podatkowym, że dopiero od dnia otrzymania stwierdzenia nabycia spadku z klauzulą faktycznie uzyskali pewność co do nabycia rzeczy. Nie jest niestety wiadome, jak organy podatkowe będą interpretować ten przepis i sytuację.