Rozwiązanie spółki cywilnej a VAT

Odpowiedź:

Odejście jednego z dwóch wspólników spółki cywilnej powoduje rozwiązanie spółki cywilnej, a w konsekwencji konieczność dokonania spisu likwidacyjnego. Nie ma znaczenia fakt, że pozostały wspólnik ma zamiar kontynuować działalność gospodarczą, ani fakt, w jaki sposób wspólnik odszedł ze spółki.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług (VAT), opodatkowaniu tym podatkiem podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2002 r. (sygn. II CKN 735/98), ustąpienie ze spółki cywilnej przez jednego z dwóch jej wspólników jest równoznaczne z rozwiązaniem spółki. Spełniona zostaje zatem przesłanka zastosowania art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, co skutkuje powstaniem obowiązku dokonania remanentu likwidacyjnego i opodatkowania towarów własnej produkcji oraz towarów nabytych przez spółkę, lecz niesprzedanych przed jej rozwiązaniem. Co prawda po rozwiązaniu spółki cywilnej działalność może być kontynuowana przez dotychczasowego wspólnika, to jednak będzie on podmiotem odrębnym od spółki, która w sensie prawnym zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej (wykonywania czynności opodatkowanych).

Remanent należy sporządzić według stanu na dzień rozwiązania spółki w ciągu 14 dni od dnia rozwiązania spółki, a następnie w ciągu 7 dni od zakończenia tego spisu należy zawiadomić o dokonanym spisie z natury, ustalonej wartości towarów i kwocie podatku należnego naczelnika urzędu skarbowego (art. 14 ust. 5 ustawy). Zgodnie z art. 14 ust. 6 ustawy, obowiązek podatkowy z tytułu VAT powstaje w dniu, w którym powinien być sporządzony spis z natury, nie później jednak niż 14 dnia od dnia rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Zatem obliczony podatek trzeba wykazać w rozliczeniu za miesiąc (a w przypadku podatników rozliczających się kwartalnie - w rozliczeniu za kwartał), w którym powinien być sporządzony spis z natury, nie później jednak niż w rozliczeniu za miesiąc/kwartał, w którym upłynął 14 dzień od dnia rozwiązania spółki. Podstawą opodatkowania jest wartość towarów ustalona według ceny nabycia towarów, a gdy cena nabycia nie istnieje, koszt wytworzenia określony w momencie dostawy tych towarów (art. 14 ust. 8 ustawy). Bierze się pod uwagę całość towarów, a nie połowę.

W przypadku rozwiązania spółki cywilnej możliwa jest sytuacja, w której wspólnik będzie kontynuował działalność. W sytuacji, gdy osoba fizyczna przeznaczy otrzymane ze spółki towary na prowadzenie dalszej działalności opodatkowanej, nie ma miejsca ich konsumpcja, zaś dany towar opodatkowany byłby de facto u tego samego podmiotu podwójnie - po raz pierwszy w momencie rozwiązania spółki, zaś po raz drugi przy jego dostawie. Stąd też ustawodawca wprowadził do ustawy specjalne rozwiązania mające uwzględniać specyfikę powyższej sytuacji. Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 7 ustawy, dostawa towarów dokonywana przez byłych wspólników rozwiązanych spółek osobowych, której przedmiotem są towary objęte spisem z natury, podlega zwolnieniu od podatku przez okres 12 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego w podatku od remanentu, pod warunkiem rozliczenia podatku od towarów objętych spisem z natury.