Stwierdzenie nieważności decyzji w postępowaniu podatkowym

Zważywszy na jakość działania organów, podstawy do wzruszenia w ten sposób decyzji ostatecznych występują w praktyce na tyle często, że nadzwyczajność trybu nie jest już określeniem w pełni adekwatnym. Obserwując praktykę urzędniczą, ciężko oprzeć się wrażeniu, że nieskrywana niechęć organów względem tej instytucji, która uwidacznia się w częstych decyzjach odmawiających stwierdzenia nieważności wadliwych decyzji, wynika nie tyle z braku przesłanek dla wyeliminowania decyzji, ile raczej w związku z odpowiedzialnością odszkodowawczą, o której piszemy w odrębnej poradzie.

Niezależnie od wyjątkowości czy też negatywnych konsekwencji finansowych dla organu, osoba dochodząca swych praw w drodze stwierdzenia nieważności decyzji powinna zdawać sobie sprawę z trudności uzyskania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji ostatecznej.

Kto jest uprawniony do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji?

Postępowanie wszczynane jest z urzędu, lub na wniosek strony. Nie ma tutaj konieczności, by wnioskodawca był stroną wadliwej decyzji – w tym przypadku strona jest bowiem rozumiana zgodnie z definicją zawartą w ordynacji. W skrócie można stwierdzić, iż z wnioskiem może wystąpić każdy, kto ma interes prawny w wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność danej decyzji ostatecznej.

Jakie są warunki, które umożliwiają wzruszenie decyzji w drodze stwierdzenia jej nieważności?

Przede wszystkim decyzja musi być ostateczna, czyli albo wydana w drugiej instancji, albo w pierwszej ale po upływie terminu odwołania. Jeżeli od decyzji przysługuje odwołanie i tym samym nie jest ostateczną, nie można stwierdzić jej nieważności.

Po wtóre stwierdzenie nieważności dotyczy jedynie decyzji ostatecznej, która nacechowana jest przynajmniej jedną spośród poniższych wad:

• została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości,
• została wydana bez podstawy prawnej,
• została wydana z rażącym naruszeniem prawa,
• dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,
• została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,
• była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,
• zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa,
• w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą.

Poniżej przedstawiamy bliższe omówienie punktów, których interpretacja może sprawiać podatnikom problemy. Pomijamy przesłanki stwierdzenia nieważności, które są oczywiste, lub w praktyce bardzo rzadkie.

Decyzja wydana z naruszeniem właściwości.