Obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych

Pytanie: Czy praca w godzinach nadliczbowych jest obowiązkiem pracownika, od którego nie może się uwolnić, jest obowiązkiem pracownika, od którego może się uwolnić tylko wtedy, gdy żądanie takiej pracy jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, czy też jest dopuszczalna tylko w warunkach awarii albo zagrożenia mienia, zdrowia lub życia człowieka.

Odpowiedź:

Zgodnie z ustawową definicją, pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad ustalone, zgodnie z przepisami kodeksu pracy, dobowe i przeciętne tygodniowe normy czasu pracy. Praca w godzinach nadliczbowych co do zasady jest obowiązkiem pracownika, o ile istnieją przesłanki dla żądania świadczenia takiej pracy. Według niektórych autorów, odmowa pracy w nadgodzinach stanowi naruszenie obowiązków pracowniczych i może stanowić podstawę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Kodeks pracy stanowi, iż żądanie pracy w godzinach nadliczbowych jest możliwe tylko: 1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo dla ochrony mienia lub usunięcia awarii, 2) w razie szczególnych potrzeb pracodawcy Pierwsza grupa przypadków obejmuje takie zdarzenia jak powódź, pożar, trzęsienie ziemi, katastrofy drogowe, kolejowe lub lotnicze, a także wszelkiego rodzaju awarie maszyn i urządzeń. Ze względu na nadzwyczajny charakter tych sytuacji, pracownicy mogą być zatrudniani niezależnie od umówionego rodzaju pracy, a ich praca ponadwymiarowa nie jest limitowana. Jeżeli chodzi o szczególne potrzeby pracodawcy ocena, czy zachodzą owe szczególne potrzeby należeć powinna właśnie do podmiotu zatrudniającego. Ogólnie przyjmuje się, że praca w godzinach nadliczbowych nie powinna być zlecana np. w celu wykonywania normalnych, planowych zadań, nie powinna też być stałym elementem organizacji pracy stosowanym na skutek wadliwej organizacji pracy dla wyrównania strat czasu nieprzepracowanego spowodowanych ponadprzeciętną absencją chorobową, brakami w zatrudnieniu, itp.