Dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę

Odpowiedź:

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy, okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi:

• 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,  
• 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,  
• 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.  

Kwestia możliwości ustalenia w umowie o pracę dłuższego niż przewidują to przepisy prawa pracy okresu wypowiedzenia była przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego. Początkowo Sąd Najwyższy uznawał, że ustawowe okresy wypowiedzenia mają charakter okresów sztywnych i nie mogą być modyfikowane przez strony, jednak w późniejszych orzeczeniach stanowisko to uległo zmianie i w chwili obecnej orzecznictwo SN co do zasady dopuszcza możliwość wydłużania terminów wypowiedzenia. Zastrzeżenie takiego terminu musi pozostawać jednak w zgodzie z  z zasadą wyrażoną w art. 18 kodeksu pracy mówiąca o tym, że postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy.  Postanowienia umów i aktów mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne; zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.  Jeżeli postanowienie nie jest mniej korzystne, jest ono skuteczne.

Jednym słowem, w niniejszej sprawie należy ocenić, czy zastrzeżenie dłuższego okresu wypowiedzenia nie było mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Oceny takiej dokonuje się indywidualnie (stąd nie możemy wskazać jednoznacznie czy w sytuacji opisanej w pytaniu klauzula taka jest korzystniejsza, czy też nie) na dzień zawierania umowy (a nie jej rozwiązywania),  Oceniając „korzystność” na dzień zawierania umowy należy wziąć pod uwagę takie czynniki jak np. sytuacją na rynku pracy w momencie zawierania umowy. Podobną problematyką zajmował się również SN w orzeczeniu z dnia z dnia 10 stycznia 2006, sygn. akt I PK 97/2005, w którym stwierdził, że ocena ważności postanowienia umowy o pracę wprowadzającego dłuższy okres jej wypowiedzenia dla pracownika (art. 18 § 2 kp) musi być odniesiona do konkretnych okoliczności sprawy, a w szczególności całokształtu regulacji umownych, w sposób zobiektywizowany uwzględniający warunki z chwili zawarcia umowy oraz „bilans korzyści i strat” dla pracownika. Zgodnie z uzasadnieniem. jeżeli możliwe korzyści przeważają nad możliwymi pewnymi negatywnymi stronami danej regulacji dla pracownika, należy przyjąć ocenę globalną i uznać, że spełnione są warunki przewidziane w art. 18 § 2 kp tj. że postanowienie umowy o pracę jest per saldo korzystniejsze dla pracownika.