Pozorność zatrudnienia

Należy podkreślić, że w stosunkach ubezpieczenia społecznego odróżnia się pozorność zamiaru zawarcia umowy o pracę od zamiaru obejścia prawa przez jej zawarcie, albowiem w ramach tych stosunków można mówić jedynie o fikcyjności zgłoszenia do ubezpieczenia, czyli o sytuacji, w której celem zawarcia umowy o pracę nie było świadczenie pracy, lecz włączenie do ubezpieczenia społecznego i uzyskanie świadczeń płynących z tego ubezpieczenia, bez realizacji podstawowego dla tego stosunku warunku pozostawania w zatrudnieniu, czyli bycia podmiotem ubezpieczenia.

O włączeniu do ubezpieczenia nie decyduje samo zawarcie umowy, lecz przynależność do określonej w ustawie grupy pracowników zatrudnionych, niezależne zresztą od ich indywidualnej woli. Wynika stąd, że również przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składki przez podmiot nie noszący cech zatrudnionego pracownika nie stanowi przesłanki objęcia - z mocy ustawy - ubezpieczeniem społecznym i stania się jego podmiotem. W konsekwencji zawarcie umowy o pracę, przez podmiot nie prowadzący działalności gospodarczej nie może wywołać skutku w postaci objęcia ubezpieczeniem społecznym. W sytuacji, gdy po zawarciu umowy o pracę nie nastąpiło zatrudnienie pracownika, jego zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter fikcyjny.

Ustalenia w przedmiocie fikcyjności zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego czynione są zwykle po jego ustaniu, przy okazji rozpoznawania sporu o prawo do świadczeń przysługujących z jego tytułu. Dlatego też w sporze, w którym strona nie dysponuje bezpośrednim dowodem świadczenia pracy, okoliczność ta dowodzona jest na podstawie takich przesłanek, jak posiadanie przez pracownika kwalifikacji odpowiednich do rodzaju wykonywanej pracy, warunków technicznych miejsca pracy, czy wypełnienia przez pracodawcę obowiązku podatkowego i składkowego. Pracownik, który zawiera z innym pracodawcą pozorną umowę o pracę nie podlega z tego tytułu pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu.