Zasada równego traktowania ze względu na płeć

Pytanie: Czy zasada równego traktowania kobiet i mężczyzn w prawie europejskim w stosunku pracy wywołuje bezpośredni skutek pionowy(wertykalny) czy poziomy(horyzontalny)?

Odpowiedź:

Zasada równego traktowania mężczyzn i kobiet w stosunkach pracy ma charakter zarówno wertykalny (tj. w stosunkach między państwem a jednostką) oraz horyzontalny (w stosunkach miedzy jednostkami, z których żadna nie realizuje władztwa państwowego).
Zasada równego traktowania ze względu na płeć w stosunkach miedzy Państwem a jednostką jest jedną z podstawowych zasad na których opiera się Wspólnota i Unia Europejska. Art. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, stanowi, że zadaniem wspólnoty jest popieranie równości mężczyzn i kobiet. Ponadto art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi, że Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla Państw Członkowskich. Zasada równego traktowania mężczyzn i kobiet, wywodzona wprost z zasady poszanowania praw człowieka oraz z zasady demokratyzmu i rządów prawa, jest jedną z podstawowych zasad Państw członkowskich UE. Państwo, które nie spełnia tego warunku nie może stać się członkiem Unii. Zasada równego traktowania mężczyzn i kobiet, ma nie tylko aspekt negatywny (tj zakaz dyskryminacji) ale przede wszystkim ma swój aspekt pozytywny w postaci zobligowania Państw Członkowskich do implementowania dyrektyw gwarantujących poszanowanie tej zasady w stosunkach między podmiotami prywatnymi. Skutkiem tego jest stworzenie przez państwa instrumentów prawnych ochrony przed dyskryminowaniem (tj. możliwość dochodzenia odszkodowania przez osobę dyskryminowaną, ułatwienia procesowe, zdefiniowanie dyskryminacji pośredniej i bezpośredniej), a także kształtowanie polityki zmierzającej do zrównania pozycji mężczyzn i kobiet, nie tylko w stosunkach pracy, ale i w wielu innych dziedzinach życia (opieka nad dziećmi, dostęp do urzędów i funkcji państwowych).
Skutek horyzontalny objawia się przede wszystkim w zakazie stosowania kryteriów dyskryminacyjnych ze względu na płeć w stosunkach miedzy pracodawcą a pracownikiem. Przykładów  w tej materiidostarcza kodeks pracy, który w znowelizowanej wersji implementuje „antydyskryminacyjne” dyrektywy wspólnotowe. Art. 183a § 1 kp stanowi, że pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Przepis ten w sposób wyraźny zakazuje dyskryminacji w różnych aspektach związanych ze stosunkiem pracy.
Stosunek pracy jest relacją, która wiąże dwa podmioty: pracodawcę i pracownika - podmioty które nie realizują władzy państwowej tzw. imperium, a to oznacza, że nawet jeśli pracownik zatrudniony jest w tzw. służbie państwowej, stosunki miedzy zatrudniającym a pracownikiem urzędu nie są stosunkami między Państwem a jednostką. Zacytowany przepis nakłada zatem na pracodawcę pewne obowiązki w zakresie stosowania niedyskryminacyjnych kryteriów oceny, w tym zapobiegania dyskryminowaniu pracowników ze względu na płeć w środowisku pracy. Co więcej, w razie naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. To na pracodawcy będzie ciążył obowiązek udowodnienia, że w swoich działaniach nie naruszył zasady równego traktowania pełnomocników.