Wykorzystywanie utworu w działalności gospodarczej

Odpowiedź:

Oczywiście należy w tym wypadku odwołać się do przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z jej przepisami każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, zwany utworem, jest chroniony prawem. Wykorzystanie utworu wymaga zgody autora bądź reprezentującej go organizacji zarządzania prawami autorskimi.

Taką organizacją jest ZAiKS (stowarzyszenie), które reprezentuje prawa autorów utworów słownych, muzycznych, słowno-muzycznych, (w tym w utworach audiowizualnych, takich jak film, teledysk), utworów choreograficznych, dramatycznych, dramatyczno-muzycznych, muzyczno-choreograficznych. Zgoda na wykorzystanie tych utworów przybiera formę umowy licencyjnej.

Na niektórych polach eksploatacji (w szczególności dotyczy to nadań radiowych, telewizyjnych oraz przekazów kablowych), Stowarzyszenie Autorów ZAiKS działa także jako prowadzący cudze sprawy bez zlecenia (negotiorum gestor) na rzecz twórców i ich następców prawnych, którzy nie powierzyli mu w zarząd swoich praw - tj. autorów, którzy nie są członkami ZAiKS-u, ani nie zgłosili utworów pod ochronę. Stowarzyszenie inkasuje, dzieli i wypłaca należne im wynagrodzenia autorskie, na zasadach identycznych z tymi, które stosuje w odniesieniu do członków i innych reprezentowanych przez siebie twórców.

Innymi słowy w praktyce rozpoczynając taką działalność jak opisanana w pytaniu należy zawrzeć stosowną umowę z ZAiKSem, bowiem w ustawie prawo autorskie wprowadzone zostało ustawowe umocowanie do reprezentowania przez taką organizację nie tylko twórców, którzy powierzyli jej swoje prawa. Artykuł 105 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych zawiera prawne domniemanie, że wspomniana organizacja uprawniona jest do zarządzania i sprawowania ochrony w odniesieniu do pól eksploatacji objętych zbiorowym zarządzaniem oraz że ma legitymację procesową w tym zakresie.

Jeżeli twórca nie należy do żadnej organizacji lub nie ujawnił swojego nazwiska, a na danym polu działa więcej niż jedna organizacja zbiorowego zarządzania, organizację właściwą wskazuje Komisja Prawa Autorskiego, której skład wyznacza minister kultury.

Obecnie ZAiKS inkasuje wynagrodzenia autorskie dla niechronionych przez siebie twórców lub ich następców prawnych, za radiowe i telewizyjne nadania utworów oraz reemisję w sieciach kablowych utworów nadawanych w programach innych organizacji radiowych i telewizyjnych.

Realizując owe ustawowe obowiązki, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS zawiera z użytkownikami (czyli np. Panem) umowy dające podstawę do inkasa honorariów autorskich na rzecz twórców przez ZAiKS niechronionych. Zobowiązuje się w nich do przekazania uprawnionym należnych wynagrodzeń (tantiem) na zasadach identycznych jak stosowane wobec autorów, którzy powierzyli mu swoje prawa (zasada równego traktowania).