Bezprawne postanowienie sądu a orzeczenie ETPC

Pytanie: Jak dowiedziałem się, Trybunał w Strasburgu może zasądzić na rzecz skarżącego od jego państwa (rządu) odszkodowanie, zadośćuczynienie za krzywdy moralne lub zwrot kosztów poniesionych przez skarżącego. A co w przypadku, gdy bezprawnie (co do tego nikt obiektywny nie ma wątpliwości), sądy obu instancji, skandalicznymi postanowieniami i uzasadnieniami pozbawiły mnie możliwości złożenia apelacji, rozpatrując nieprzychylnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku. Czyli, jak sądzę, chodzi o prawo do skutecznego środka odwoławczego. Jest możliwe przez Trybunał w Strasburgu "nakazanie" polskim sądom przywrócenia terminu?

Odpowiedź:

Rzeczywiście jest tak, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu posiada uprawnienia do zasądzenia słusznego zadośćuczynienia w razie stwierdzenia pogwałcenia prawa jednostki chronionego przez Europejską Konwencję Praw Człowieka i jej protokoły.

Prawo do skutecznego środka odwoławczego zostało zagwarantowane w art. 13 Konwencji. Przepis ten stanowi, iż: Każdy kogo prawa i wolności zawarte w Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego od właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe. Z tym przepisem powiązany jest również art. 6 Konwencji gwarantujący prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd.

Ze wskazanych przepisów nie można jednak wywodzić uprawnienia do odwołania się od orzeczenia sądu polskiego do Trybunału. Trybunał nie jest kolejnym szczeblem w drabinie instancji. Przepisy Konwencji regulujące prawo do złożenia skargi indywidulanej do Trybunału wyraźnie zastrzegają, że rozpoznanie sprawy przez Trybunał następuje dopiero po wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych.

Trybunał nie może nakazać polskim sądom podjęcia określonych czynności czy wskazać sposób procedowania. Trybunał może co najwyżej stwierdzić, że określone działanie organów państwowych (w tym sądów) jest lub nie jest naruszeniem Konwencji. Warto jednak zaznaczyć, że Trybunał może nakazać stosowanie środka tymczasowego (np. w postaci wstrzymania egzekucji orzeczenia), jeżeli wymaga tego interes stron lub konieczność zapewnienia prawidłowości postępowania przed Trybunałem. Uprawnienie Trybunału wynika z § 39 Regulaminu Trybunału.