Zasada lex retro non agit

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 czerwca 2001 r. (III AUa 1996/2000) stwierdził, że brak pouczenia ubezpieczonego o tym, co uważa się za przychód emerytów prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, ma istotny skutek prawny. Oznacza to, że gdyby ubezpieczony (emeryt) w tym zakresie uzyskał pouczenie, to niewątpliwie wyrejestrowałby działalność gospodarczą, nie narażając się na przypisanie mu przychodu, którego faktycznie nie uzyskał. Wynika z tego, że aby można było skutecznie domagać się od ubezpieczonej zwrotu nienależnie pobranego przez nią świadczenia należało wykazać, że była ona prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących zawieszenie prawa do świadczenia. Potwierdzone to zostało w innym orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2002 r. (III AUa 2782/2001).

Mimo, że takie pojmowanie tego uregulowania wydaje się właściwe i Sąd nie powinien stosować przepisu, który jest niezgodny z art. 2 konstytucji, to jednak ma obowiązek orzekać w oparciu o obowiązujące prawo. Przepis uznać za niekonstytucyjny może uznać tylko Trybunał Konstytucyjny. Może to zrobić na wniosek Sądu, który ma orzekać o przepis wedle jego opinii niekonstytucyjny.

Konstytucja stanowi bowiem, że każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.

Pojęcie dobrej wiary odnosi się do sytuacji, gdzie konkretny przepis wymaga dla zaistnienia określonej sytuacji dobrej wiary. Nie można tego pojęcia wyciągać wniosku dla usprawiedliwienia reguły, iż nieznajomość prawa szkodzi.

Mimo braku pouczenia i wątpliwej konstytucyjności przepisu należy go stosować. Bowiem do czasu jego uchylenia obowiązuje w porządku prawnym. Zawsze jest natomiast droga kontroli konstytucyjności przepisu przez Trybunał Konstytucyjny. Może się ona odbyć na drodze skargi konstytucyjnej jak i pytania Sądu o konstytucyjność przepisu.