Termin ostateczny (zawity) w pozwie wzajemnym

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 28/04, w postępowaniu w sprawach gospodarczych powództwo wzajemne może być wytoczone w odpowiedzi na pozew, lub też oddzielnie, ale najpóźniej na pierwszej rozprawie albo w sprzeciwie od wyroku zaocznego, nie można go jednak skutecznie oprzeć na twierdzeniach, zarzutach i dowodach, które uległy prekluzji. System prekluzji (prekluzja - termin zawity) polega na nałożeniu na strony ciężaru przedstawienia sądowi wszystkich znanych im faktów, dowodów i zarzutów w określonym terminie pod rygorem utraty możliwości późniejszego ich przytaczania lub powoływania. Wniesienie odpowiedzi na pozew nie wyłącza możliwości późniejszego wytoczenia powództwa wzajemnego, oczywiście w określonym terminie, czyli najpóźniej na pierwszej rozprawie.

System prekluzji, o którym mowa powyżej, jest nieodłączną cechą postępowania sądowego toczącego się przed sądem gospodarczym. Oznacza on konieczność przedstawiania przez strony postępowania wszystkich dowodów i zarzutów bezpośrednio przy wniesieniu powództwa, odpowiedzi na pozew lub środkach zaskarżenia, chyba że zostanie wykazane, iż ich powołanie w określonym czasie nie było możliwe lub potrzeba ich powołania wynikła później. Sąd Najwyższy wypowiedział się wyraźnie, iż w powództwie wzajemnym strona nie może ująć dowodów i zarzutów, które owej prekluzji w toku postępowania uległy. W przeciwnym bowiem razie doszłoby de facto do obejścia przepisów o prekluzji dowodowej w postępowaniu gospodarczym: dla przykładu, strona, która pominęła określone okoliczności w odpowiedzi na pozew mogłaby je skutecznie podnosić w powództwie wzajemnym. Praktyka taka jest w ocenie Sądu Najwyższego niedopuszczalna i w świetle cytowanego orzeczenia nie będzie skuteczne podnoszenie w powództwie wzajemnym dowodów, twierdzeń i zarzutów, które uległy prekluzji dowodowej w toku postępowania w sprawach gospodarczych.