Rekompensata za wydanie decyzji nieostatecznej

Odpowiedź:

Prawo cywilne przewiduje możliwość rekompensaty za wydanie wadliwych decyzji administracyjnych. W art. 417[1] § 2 wprost uregulowana została odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej (też podatkowej). W sytuacji opisanej w pytaniu mamy jednak do czynienia z decyzją nieostateczną. W doktrynie prawniczej wskazuje się, że dla dochodzenia roszczeń o wyrównanie szkody wynikłej z wykonania wadliwej nieostatecznej decyzji administracyjnej podstawą odpowiedzialności będzie art. 417 kc (Gerard Bieniek [w:] Dmowski Stanisław, Sychowicz Marek, Ciepła Helena, Kołakowski Krzysztof, Wiśniewski Tadeusz, Żuławska Czesława, Gudowski Jacek, Bieniek Gerard, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I, Warszawa 2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie VII, komentarz do art. 417, teza 45), który stanowi, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Najczęściej dotyczy to właśnie decyzji podatkowych.

Należy jednak lojalnie uprzedzić, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego zagadnienie to rozstrzygane było bardzo różnie. W uchwale składu 7 sędziów z 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt III CZP 125/05 (Biul. SN 2006/4), podjętej w celu wyjaśnienia wątpliwości, Sąd Najwyższy orzekł, iż "przepis art. 417 § 1 kc w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, mający zastosowanie do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed 1 września 2004 r., stanowi podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem i wykonaniem nieostatecznej decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, a następnie uchylonej". Orzeczenie to odnosiło się jednak bezpośrednio do sytuacji sprzed 1 września 2004 r., a jednym z argumentów przywołanych w uzasadnieniu był brak w tamtym okresie art. 417[1] kodeksu cywilnego. Ten (obecnie obowiązujący) artykuł mówi bowiem tylko o decyzjach ostatecznych, w związku z czym można argumentować, iż ustawodawca wyłączył możliwość odszkodowania w przypadku decyzji nieostatecznych.