Uprawnienia pokrzywdzonego w postępowaniu karnym

Odpowiedź:

W wyniku cesji powierniczej nie dochodzi z punktu widzenia prawa do zmiany podmiotu uprawnionego. Jest to bowiem specyficzny rodzaj cesji. Brak w prawie polskim uregulowań, które dotyczyłyby cesji powierniczej, powoduje duże rozbieżności poglądów co do jej istoty, poza zgodnie podkreślanym w literaturze stwierdzeniem, że chodzi tu o przelew z osłabionymi skutkami prawnymi w stosunku do przelewu wierzytelności w pełni rozporządzającego.

Konstrukcja przelewu powierniczego przeniesienia wierzytelności w celu jej ściągnięcia polega na tym, że wierzyciel na podstawie stosunku wewnętrznego (z reguły umowy zlecenia) z inną osobą, zamiast udzielenia jej pełnomocnictwa, przelewa wierzytelność na zleceniobiorcę (cesjonariusza), który zobowiązuje się ściągnąć wierzytelność od dłużnika i wydać wierzycielowi uzyskane świadczenie. W następstwie takiej umowy zleceniobiorca staje się nabywcą wierzytelności, która z prawnego punktu widzenia wchodzi do jego majątku. W stosunku wewnętrznym zleceniobiorca (cesjonariusz), jako powiernik, powinien stosować się do wskazówek zleceniodawcy (cedenta). Działa wprawdzie w imieniu własnym, ale z gospodarczego punktu widzenia, na rachunek zleceniodawcy.

Zatem należy stwierdzić, że wyniku dokonania tego rodzaju cesji dochodzi do zmiany osoby pokrzywdzonej. Uprawnionym do dochodzenia wierzytelności jest nabywca wierzytelności. Z uwagi na brak wyrobionego orzecznictwa w tym zakresie a zwłaszcza karnego nie w sposób jednoznacznie stwierdzić czy nie należałoby przyjąć, że doszło w takim przypadku do zmiany osoby pokrzywdzonego. Należy zaznaczyć, że pokrzywdzonym jest ta osoba fizyczna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (zatem pierwotny wierzyciel).

W postępowaniu przygotowawczym jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, stronom (w postępowaniu przygotowawczym stroną jest pokrzywdzony), obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów i kserokopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kserokopie tylko za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze - np. prokuratora. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom.