Odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie

Odpowiedź:

W przedstawionym przypadku możemy mówić jedynie o możliwości dochodzenia odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, jeśli zachodzą ku temu przesłanki. Nie ma oczywiści mowy o odszkodowaniu za niesłuszne skazanie, gdyż jak wynika z przedstawionego stanu faktycznego do niego nie doszło. Kodeks postępowania karnego zna wiele przypadków umorzenia śledztwa. Ogólnie kpk stanowi, że jeżeli postępowanie nie dostarczyło podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, a nie zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem o umorzenia z jednoczesnym orzeczeniem środka zabezpieczającego, wtedy umarza się śledztwo bez konieczności uprzedniego zaznajomienia z materiałami postępowania i jego zamknięcia. Postanowienie o umorzeniu śledztwa powinno zawierać dokładne określenie czynu i jego kwalifikacji prawnej oraz wskazanie przyczyn umorzenia. Jeżeli umorzenie następuje po wydaniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów albo przesłuchaniu osoby w charakterze podejrzanego, postanowienie o umorzeniu powinno zawierać także imię i nazwisko podejrzanego oraz w razie potrzeby inne dane o jego osobie.

Przykładowo przyczynami umorzenia (katalog przyczyn nie jest zamknięty) śledztwa są:  

• niepopełnienie przez podejrzanego zarzucanego mu przestępstwa. Przyjęcie tej przyczyny umorzenia może mieć miejsce zarówno wtedy, gdy ustalono, że podejrzany nie popełnił zarzucanego mu czynu, jak i wówczas, gdy nie zebrano wystarczających dowodów na to, że sprawcą czynu był podejrzany, chociaż jego sprawstwa nie można wykluczyć. Jeżeli jednocześnie nie wykryto faktycznego sprawcy przestępstwa, należy powołać także drugą przyczynę umorzenia - niewykrycie sprawcy;  
• niewykrycie sprawcy przestępstwa. Ta przyczyna  ma zastosowanie w sprawie, w której stwierdzono popełnienie przestępstwa, lecz nie zdołano wykryć jego sprawcy, mimo wyczerpania wszelkich możliwości ustaleń w tym zakresie. 

Kodeks postępowania karnego stanowi, że odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania. Odpowiedzialność państwa opiera się na zasadzie ryzyka. Zbędne jest udowadnianie winy konkretnego funkcjonariusza. Wystarczy samo stwierdzenie zaistnienia faktu będącego podstawą odszkodowania.