Ustalenie ojcostwa

Odpowiedź:

Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r. zwrócił uwagę na ryzyko, związane z przyznanym ojcu biologicznemu uprawnieniem do wytoczenia powództwa o ustalenie ojcostwa, które mogłoby polegać właśnie na "szykanowaniu" matki, czyli nadużywaniu instytucji sądowego ustalenia ojcostwa tylko dla poniżenia matki dziecka, dla której ustalanie ojcostwa stanowi przecież bardzo poważną ingerencję w sferę życia prywatnego. Szykanowanie matki przez osobę domagającą się ustalenia ojcostwa będzie miało miejsce w przypadku, gdy zamiarem tej osoby nie będzie rzeczywiste ustalenie więzi filiacyjnej z dzieckiem, ale poniżenie matki, podyktowane nagannymi pobudkami. TK zwrócił uwagę, że warte zastanowienia jest wprowadzenie do porządku prawnego mechanizmów, które umożliwiałyby zapobieganie dochodzenia ojcostwa tylko dla szykany matki. Powyższa opinia TK jest jednak na razie tylko sugestią ustawodawczą, a nie obowiązującym prawem. Matka dziecka, zgodnie z art. 77 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ma dyskrecjonalną władzę do wyrażenia zgody na uznanie dziecka przez osobę, która uważa się za jego ojca biologicznego. Sąd, nawet w postępowaniu o ustalenie ojcostwa, nie ma możliwości badać ani kwestionować decyzji matki co do wyrażenia zgody na uznanie dziecka. Uznanie dziecka i ustalenie ojcostwa na drodze sądowej to dwa odrębne sposoby ustalenia pokrewieństwa, nie zazębiają się nawzajem i brak zgody matki nie ma wpływu na przebieg postępowania. Zgodnie z art. 455 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron, a zatem możliwe jest wydanie wyroku przez sąd mimo nieusprawiedliwionej nieobecności matki dziecka (w razie usprawiedliwionej nieobecności, wywołanej nadzwyczajnymi wydarzeniami, sąd może odroczyć rozprawę). Jeżeli strona wezwana do osobistego stawiennictwa nie stawi się bez usprawiedliwionej przyczyny, sąd może skazać ją na grzywnę, ale nie może nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu.

Wyrok, w którym sąd wykluczył ojcostwo danego mężczyzny, korzysta z powagi rzeczy osądzonej, ma również prawomocność wobec osób trzecich, co oznacza, że jeśli matka dziecka lub dziecko po jakimś czasie wniesie powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko temu samemu mężczyźnie, naraża się na podniesienie zarzutu rzeczy osądzonej, który spowoduje odrzucenie pozwu.