Nowe prawo - zapis windykacyjny i dłuższy czas na dochodzenie zachowku

Czym jest zapis (po zmianie zapis zwykły)?

Bardzo często potocznie mówi się o „zapisaniu” majątku czy konkretnej rzeczy (np. nieruchomości)  konkretnej osobie. Nie jest to jednak prawidłowe użycie tego pojęcia, gdyż najczęściej przez „zapisanie” rozumie się dokonanie darowizny.

Zapis jest natomiast instytucją prawa spadkowego. Polega na rozporządzeniu majątkiem w testamencie (wyłącznie), poprzez zobowiązanie spadkobiercy do spełnienia określonego świadczenia pieniężnego.

• Spadkodawca w testamencie powołuje do całości spadku córkę, wskazując jednak, że samochód ma odziedziczyć syn. Takie rozporządzenie powoduje, że spadek dziedziczy córka i samochód wchodzi w jego skład, jednakże jest ona zobowiązana do wykonania zapisu, czyli do przeniesienia własności samochodu. Nie staje się on więc z chwilą otwarcia testamentu automatycznie własnością syna.

Czym jest zapis windykacyjny?

W przeciwieństwie do zapisu zwykłego, rozporządzenie majątkiem w formie zapisu windykacyjnego powoduje, że przedmiot majątkowy przekazany tą drogą przez spadkobiercę staje się własnością zapisobiorcy z chwilą otwarcia testamentu – z chwilą śmierci spadkodawcy i jednocześnie zapisodawcy.  Nie powstaje więc żaden obowiązek po stronie spadkobiercy – przedmiot majątkowy nie wchodzi bowiem w ogóle do majątku spadkowego.

• Spadkodawca w testamencie powołuje do całości spadku córkę, przekazując jednak w formie zapisu windykacyjnego samochód synowi. Takie rozporządzenie powoduje, że samochód w ogóle nie wchodzi do majątku spadkowego – synowi nie przysługuje więc żadne roszczenie wobec siostry – z chwilą otwarcia spadku samochód staje się jego własnością.

Zapis windykacyjny zbliżony jest w swej postaci do darowizny na wypadek śmierci oraz bankowej dyspozycji na wypadek śmierci. Pierwsza czynność jest jednak umową, druga dotyczy wyłącznie środków zgromadzonych na rachunku bankowym w chwili śmierci spadkodawcy. W przypadku zapisu windykacyjnego będzie on jednostronną czynnością prawną.

Aby zapis był skuteczny musi być dokonany w testamencie sporządzonym w formie notarialnej. Nie może być  jednak dokonany pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu (np. zapis wnukowi mieszkania pod warunkiem ukończenia studiów) – takie obwarowanie będzie uważane za nieskuteczne.