Skutki czynności prawnej dokonanej w imieniu małoletniego

Odpowiedź:

 Przedstawiony stan faktyczny jest dość niejednoznaczny. Jednak wobec przedstawionych faktów oraz przepisów kodeksu cywilnego należy uznać, iż owszem miała tu miejsce darowizna, ale raczej darowizna pieniędzy, za które następnie rodzice (jako przedstawiciele ustawowi) dokonali zakupu nieruchomości. Czynność ta zapewne została dokonana w taki sposób z racji tego, iż osoba małoletnia, która ukończyła 13 lat posiada tzw. ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Ma to znaczenie dlatego, iż w przypadku gdy osoba małoletnia dokona sama czynności prawnej bez zgody swego przedstawiciela ustawowego, czyli zazwyczaj rodzica, ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia jej przez przedstawiciela ustawowego. W opisanym stanie faktycznym przedstawiciele ustawowi małoletniego zawarli umowę (kupili działkę budowlaną) w imieniu i na rzecz małoletniego.

Sprawa jest o tyle skomplikowana, iż pozostają do rozstrzygnięcia przedstawione fakty w obliczu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Zgodnie z jego przepisami rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. O ile samo darowanie pieniędzy raczej nie budzi wątpliwości, to zgodnie z artykułem 101 paragraf 3 nie ma już takiej pewności co do zakupionej nieruchomości, gdyż zgodnie z nim rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na wykonywanie takich czynności przez dziecko. Istnieje wprawdzie orzeczenie SN w tym przedmiocie, które zakupienie nieruchomości na rzecz małoletniego, jeżeli nie są obciążone obowiązkiem świadczeń na rzecz darczyńcy lub byłego właściciela nieruchomości, traktuje jako czynność, która nie wymaga uzyskania zezwolenia sądu.

Przyjmując zatem, iż ów zakup został dokonany w sposób ważny, darowizna weszła do majątku dziecka, a zatem można rozważać jej ewentualne zaliczenie na poczet spadku. Zgodnie z artykułem 1039 kodeksu cywilnego, jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Zaliczeniu na schedę spadkową nie podlegają tylko drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte (tu raczej nie można określić tej darowizny jako drobnej). Zatem przy spełnieniu powyższych warunków, wartość darowizny powinna zostać zaliczona na rzecz tego, co przypadłoby wcześniej obdarowanemu małoletniemu, teraz jednemu ze spadkobierców.

Zgodnie z art. 1042 paragraf 2 kodeksu cywilnego, wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili nabycia, jednak według cen z chwili działu spadku. Tak więc aby właściwie zaliczyć przedmiotową darowiznę, należy najpierw ustalić, w jakim stanie była nieruchomość w chwili jej darowania, a następnie ustalić jaką wartość miałaby obecnie ta nieruchomość, gdyby była w takim samym stanie co w chwili darowania.