Przyznanie spadkobiercy określonego przedmiotu

Odpowiedź:

Podstawową kwestią jest tu odróżnienie powołania w testamencie spadkobiercy od dokonania zapisu. Spadkobranie polega na wstąpieniu w ogół praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy.

Nie można zatem powołać określonej osoby do części spadku w takim znaczeniu, że z chwilą otwarcia spadku przejdą na nią określone aktywa, a jednocześnie nie będzie ona odpowiedzialna za żadne długi, mimo że spadkodawca takowe pozostawił. Powołanie do części spadku oznacza jedynie, że między spadkobiercami zachodzi wspólność praw i obowiązków spadkowych. Wyjście z niej, a zatem „podzielenie się" składnikami spadku, wymaga przeprowadzania działu spadku.

Z kolei zapis to zobowiązanie spadkodawcy (lub zapisobiercy - tzw. dalszy zapis) do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby, a zatem nie tylko spadkobiercy. Świadczenie to może polegać na przeniesieniu własności pewnych rzeczy, ale także na przekazaniu sumy pieniężnej, zwolnieniu z długu. Nie można tu wykluczyć konstrukcji, w której spadkobiercy byliby obowiązani na mocy zapisu do takich wzajemnych rozliczeń, których ekonomicznym skutkiem byłoby powstanie opisanej w pytaniu sytuacji.

Należy jednak pamiętać, że zapisobierca może zapis odrzucić (wówczas obciążony zapisem zostaje zwolniony od obowiązku jego wykonania, powinien jednak w braku odmiennej woli spadkodawcy wykonać dalsze zapisy - art. 973 k.c.), a spadkobierca może odrzucić spadek, na przykład jeżeli byłby zobowiązany do niekorzystnego dla siebie świadczenia z tytułu zapisu. Ponadto, zgodnie z art. 1033 k.c. odpowiedzialność spadkobiercy z tytułu zapisów ogranicza się zawsze do wartości stanu czynnego spadku (czyli nadwyżki aktywów nad pasywami). Wreszcie, zapis sprzeczny z ustawą lub zasadami współżycia społecznego jest nieważny (art. 58 §1-2 k.c.).

W odniesieniu do hipoteki warto pamiętać, że wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką, bez względu na ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadkowego (na przykład z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza).