Ważne zmiany w przedawnieniu należności z tytułu składek wobec ZUS

Kwestię przedawnienia należności z tytułu składek względem ZUS regulują przepisy art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. 2009 r. Nr 205 poz. 1585). W pierwotnej wersji powyższej ustawy, okres przedawnienia ustalono na 5 lat. Taki stan prawny uległ zmianie na mocy nowelizacji, która weszła w życie 1 stycznia 2003 roku, a która dwukrotnie wydłużyła okres przedawnienia - do 10 lat. Szczególnej krytyce ze strony przedsiębiorców poddano jednak nie tyle wydłużenie samego okresu przedawnienia, co regulacje przejściowe, na mocy których w stosunku do należności względem ZUS, które nie przedawniły się przed 1 stycznia 2003 roku, należało stosować nowy – 10 letni okres. Taki stan rzeczy wywołał lawinę spraw przed sądami ubezpieczeń społecznych, w których przedsiębiorcy podnosili, że tak znaczne wydłużenie okresu przedawnienia należności z tytułu składek względem ZUS w połączeniu z przyjętymi przepisami przejściowymi, narusza Konstytucję, w szczególności zasadę zaufania obywateli do państwa. Przedsiębiorcy podnosili, że wydłużony okres przedawnienia powinien dotyczyć tylko należności powstałych względem ZUS po 1 stycznia 2003 roku. Liczne orzecznictwo na tle tych sporów nie pozostawało jednak wątpliwości - ustawodawca może dowolnie kreować zasady przedawniania należności wobec jego agend. Długość okresu przedawnienia danych należności nie jest bowiem prawem podmiotowym obywateli na takiej samej zasadzie jak, przykładowo, prawo do świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego czy też prawo do obrony na gruncie postępowania karnego. W czasie, w którym przepisy ustawy systemowej przewidywały 5-letni okres przedawnienia, przedsiębiorcy nie nabyli wobec tego „prawa do przedawnienia” swoich należności w tym terminie. Dlatego też nie mogli skutecznie kwestionować zastosowania w ich przypadku okresu wydłużonego.

Od dnia 1 stycznia 2012 roku na podstawie art. 11 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378), wprowadzono 5-letni okres przedawnienia należności z tytułu składek wobec ZUS. Komentowany przepis w nowym brzmieniu, znajduje zastosowanie do terminów przedawnienia, których bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 roku, z tym zastrzeżeniem, że w takim przypadku bieg przedawnienia będzie liczony od dnia 1 stycznia 2012 roku. Jednakże jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. miało nastąpić wcześniej - zgodnie z brzmieniem wcześniejszych przepisów - wówczas jego upływ nastąpi z upływem tego wcześniejszego terminu. Obrazując powyższe regulacje na przykładach:

1. Należność wymagalna w 2009 roku, zgodnie ze starymi przepisami (przy założeniu, że nie doszło do przerwania czy też zawieszenia biegnięcia przedawnienia o czym szczegółowo w innym artykule) przedawniłaby się w 2019 roku. Na mocy nowych przepisów, od 1 stycznia 2012 roku, biegnie nowy 5 – letni okres, który skończy się w 2017 roku. Tym samym osoba posiadająca zaległości „zyska” o 2 lata krótszy okres przedawnienia swoich należności względem ZUS.
2. Należność wymagalna w 2003 roku, zgodnie ze starymi przepisami przedawniłaby się w 2013 roku. Na mocy nowych przepisów od 1 stycznia 2012 roku biegnie nowy 5 – letni okres, przy czym skończy się on w 2013 roku, ze względu na upłynięcie 10-letniego okresu wedle starych regulacji. W związku z powyższym, osoba posiadająca zaległości nie „zyska” de facto na skróceniu okresu przedawnienia.
3. Należność wymagalna w 2007 roku, zgodnie ze starymi przepisami przedawniłaby się w 2017 roku. Zgodnie z nowymi regulacjami, do przedawnienia dojdzie również w 2017 roku, ze względu na to, że nowy, 5-letni okres będzie liczony od 1 stycznia 2012 roku. Tym samym podobnie w tej sytuacji, osoba posiadająca zaległości, nie odniesie żadnej „korzyści” ze skrócenia okresu przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe przykłady, skrócenie okresu przedawnienia oraz przyjęte przepisy przejściowe, w wielu przypadkach nie będą jednoznacznie korzystniejsze dla osób posiadających należności wobec organu rentowego.

W kolejnym artykule podjęte zostaną zagadnienia związane z przerwaniem oraz zawieszeniem okresu przedawnienia należności z tytułu składek względem ZUS.