Przy przesłuchaniu nieletniego jako sprawcy czynu karalnego, podejrzanego o popełnienie czynu karalnego i małoletniego jako niepełnoletniego świadka obowiązują zupełnie inne przepisy.
Przesłuchanie nieletniego dotyczy tylko i wyłącznie sprawcy czynu karalnego, nie zaś nieletniego zagrożonego demoralizacją.
Przesłuchanie nieletniego sprawcy czynu karalnego w trybie art. 37 § 1 Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. ?W sprawach nieletnich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego ? trybu nieprocesowego, a w zakresie zbierania, utrwalania i przeprowadzania dowodów przez Policję, powoływania i działania obrońcy oraz w postępowaniu poprawczym ? przepisy Kodeksu postępowania karnego, ze zmianami przewidzianymi w ustawie?
W tym konkretnym przypadku nie stosujemy przepisów k.p.k., ale przepis szczególny art. 39 u.p.n. ?Przesłuchanie nieletniego może być dokonane przez Policję, a w wyjątkowych wypadkach, gdy jest to konieczne ze względu na dobro sprawy ? przez organ wymieniony w art. 37 § 1; przesłuchanie nieletniego odbywa się w obecności rodziców lub opiekuna albo obrońcy, a jeżeli zapewnienie ich obecności byłoby w danym wypadku niemożliwe, należy wezwać nauczyciela, przedstawiciela powiatowego centrum pomocy rodzinie lub przedstawiciela organizacji społecznej, do której zadań statutowych należy oddziaływanie wychowawcze na nieletnich lub wspomaganie procesu ich resocjalizacji?
Przesłuchanie nieletniego ? podejrzanego
Policja może przesłuchać nieletniego ? podejrzanego, jeżeli prokurator skorzysta z uprawnień wynikających z art. 311 § 3 k.p.k. Przesłuchanie przez Policję nieletniego ? podejrzanego, przeciwko któremu postępowanie wszczęto przed ukończeniem przez niego 18 lat, odbywa się w obecności osoby wskazanej w art. 39 u.p.n. Policja powinna ograniczyć się do jednokrotnego przesłuchania nieletniego, chyba że zostaną ujawnione nowe okoliczności w sprawie i kolejne przesłuchanie nieletniego będzie niezbędne.
Przesłuchanie nieletniego bez udziału którejkolwiek z osób wymienionych w art. 39 u.p.n. stanowi istotne naruszenie procedury i uzasadnia złożenie zażalenia, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.n. Czynność taka będzie uznana w świetle prawa za nieważną. Przesłuchując nieletniego, w pierwszej kolejności należy zagwarantować obecność osób, o których mowa w art. 39 u.p.n. (rodzic, opiekun, obrońca). Jeżeli byłoby to niemożliwe, staramy się przybrać do czynności inne osoby. Przez niemożliwość wzięcia udziału w przesłuchaniu nieletniego jego rodziców, opiekuna lub obrońcy należy rozumieć przeszkodę natury faktycznej, której w danym wypadku nie można pokonać, np.:
? chorobę,
? pobyt za granicą,
? pobyt w zakładzie karnym, a w czynnościach niecierpiących zwłoki również znaczną odległość od miejsca pobytu rodzica, opiekuna do miejsca dokonywania czynności.
Mimo użycia w art. 39 u.p.n. określenia ?rodziców?, udział w przesłuchaniu tylko jednego z nich czyni zadość wymaganiu przewidzianemu w tym przepisie. Z czynności tej powinni być wyłączeni rodzice, którzy utracili przymiot opiekuna prawnego, tj. których pozbawiono władzy rodzicielskiej lub którym zawieszono tę władzę. Przesłuchanie nieletniego w obecności osoby, pod której stałą pieczą pozostaje, czyni zadość warunkowi dopuszczalności przesłuchania, o którym mowa w art. 39 u.p.n. Oznacza to, że w przypadku nieobecności rodziców (np. dziecko przebywające na stałe z babcią, chociaż ta nie jest ustanowionym opiekunem prawnym) ? zgodnie z art. 30 § 2 przepisy ustawy dotyczące opiekuna stosuje się odpowiednio do osób, pod których stałą pieczą nieletni pozostaje.
Przesłuchanie małoletniego świadka, w odróżnieniu od nieletniego sprawcy czynu karalnego, zasługuje na szczególne względy. Tym bardziej, że ? być może ? pokrzywdzone jest dziecko, a dobro dziecka jest najważniejsze: ?W sprawie nieletniego należy kierować się przede wszystkim jego dobrem, dążąc do osiągnięcia korzystnych zmian w osobowości i zachowaniu się nieletniego oraz zmierzając w miarę potrzeby do prawidłowego spełniania przez rodziców lub opiekuna ich obowiązków wobec nieletniego, uwzględniając przy tym interes społeczny?