Co się dzieje w razie zbiegu egzekucji

Organ egzekucyjny wskazany przez sąd na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. prowadzi obie egzekucje łącznie w całości.

Z art. 773 § 1 k.p.c. wynika, że sąd rejonowy, któremu przekazano akta obu egzekucji, wydaje postanowienie oznaczające organ, który ma dalej prowadzić obie egzekucje w trybie właściwym, nie jest jednak jasne, czy chodzi o obie egzekucje "w całości", czy też tylko w takim zakresie, w jakim zostały skierowane do jednego przedmiotu.

Ustawodawca, określając sytuację, w której dochodzi do zbiegu, posłużył się sformułowaniem "zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa", natomiast opisując skutki rozstrzygnięcia sądu wskazał, że oznaczony organ prowadzi "łącznie egzekucje" w trybie właściwym dla danego organu. Zdaniem SN gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć prowadzenie "łącznie egzekucji" tylko do przedmiotu, w którym zbiegły się egzekucje, posłużyłby się innym zwrotem, a skoro tego nie uczył, to dał podstawę do przyjęcia, że zwrot "egzekucje" oznacza obie zbiegające się egzekucje w całości. Nadto przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znają instytucji zbiegu sposobów egzekucji, co oznacza, że egzekucja prowadzona przez poszczególne organy egzekucyjne stanowi nierozdzielną całość.

Za powyższą interpretacją przemawia także to, że sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę stopień zaawansowania każdego ze zbiegających się postępowań egzekucyjnych. Gdyby dalsza egzekucja miała się toczyć łącznie tylko w odniesieniu do samego składnika majątku dłużnika; wówczas wystarczyłoby zbadanie, który organ pierwszy dokonał czynności egzekucyjnej (najczęściej zajęcia). Sąd postanawia także, jakie dokonane już czynności pozostają w mocy. Byłoby to bezcelowe, gdyby dalsza łączna egzekucja dotyczyć miała tylko jednego składnika. Również i treść przepisu art. 774 k.p.c., (nakazujący, aby organ, który przejął prowadzenie egzekucji sądowej i administracyjnej, orzekł o kosztach czynności egzekucyjnych dokonanych przez drugi organ, choćby te czynności nie zostały utrzymane w mocy). wskazuje, że rozstrzygnięcie kolizji na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. prowadzi do połączenia obu egzekucji w całości. Podobne argumenty wypływają z art. 838 k.p.c.

SN zwrócił uwagę, że postanowienie sądu oznaczające organ właściwy do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji jest równoznaczne z orzeczeniem o dopuszczalności określonej drogi egzekucyjnej w danej sprawie. W każdym wypadku wskazany organ jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia całej egzekucji "w trybie właściwym", a więc przy zastosowaniu wszystkich sposobów egzekucji przewidzianych w ustawie. Nie jest więc dopuszczalne ograniczenie egzekucji w przekazanej sprawie wyłącznie do sposobu i przedmiotu, w stosunku do którego nastąpił zbieg egzekucji, i ponowne przekazywanie (zwracanie) sprawy organowi niewyznaczonemu przez sąd.

SN przytoczył także dalsze argumenty. Gdy łączna egzekucja dotyczyła tylko jednego przedmiotu, prowadzone byłyby dwa równoległe postępowania egzekucyjne, a wierzyciel musiałby uzyskać dwa tytuły wykonawcze, do czego nie byłoby podstaw w art. 794 k.p.c., Ponadto prowadzenie dwu równoległych egzekucji stwarzałoby niebezpieczeństwo kolejnych zbiegów. SN odwołał się także do argumentów czysto pragmatycznych. Dwa równoległe postępowania egzekucyjne przed różnymi organami stwarzałyby prozaiczny problem akt sprawy egzekucyjnej (art. 773 § 1 k.p.c.), bo tymi aktami musiałyby dysponować równocześnie obydwa organy egzekucyjne, co sprawiałoby niedające się pokonać trudności praktyczne. Dochodziłoby także do przewlekania egzekucji, bo egzekucję z innych przedmiotów majątkowych trzeba by wstrzymać do chwili zakończenie egzekucji z przedmiotu, w którym doszło do zbiegu. Powstałby także problem komunikacji między obydwoma organami egzekucyjnymi, a co za tym idzie, "powtórnego" egzekwowania wierzytelności przez organ niemający informacji o skuteczności działania drugiego organu, prowadzącego egzekucję z innych rzeczy lub praw.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 roku, sygn. akt III CZP 133/09