Podział majątku a uzgodnienie treści księgi wieczystej

Po wszczęciu postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej  między małżonkami dopuszczalne jest prowadzenie odrębnego postępowania w sprawie, z udziałem małżonków i osoby trzeciej, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym  stanem prawnym nieruchomości objętej postępowaniem o podział majątku wspólnego.

SN wpierw przypomniał, że do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio, na podstawie odesłania zawartego w art.  46 k.r.o. i art. 567 § 3 k.p.c., przepisy o dziale spadku (art. 680-689), zaś w oparciu o art. 688  k.p.c., na podstawie kolejnego odesłania, odpowiednie zastosowanie mają przepisy o zniesieniu współwłasności (art. 617-625). Przepisy o dziale spadku zawierają w art. 688  k.p.c. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i  3 k.p.c. Nie budzi wątpliwości, że w sprawie o podział majątku wspólnego ma również zastosowanie § 1 art. 618 k.p.c., gdyż do tego przepisu odwołują się przepisy zawarte w § 2 i 3 art. 618 k.p.c.

Zgodnie z art. 618 § 1 k.p.c., sąd w postępowaniu o zniesienie współwłasności rozstrzyga także  spory o prawo własności. Zgodnie z § 2 z chwilą wszczęcia tego postępowania prowadzenie odrębnych postępowań co do tych kwestii jest niedopuszczalne, a sprawy będące w toku wymagają przekazania do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności. W  orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest taką sprawą o "prawo własności", o jakiej mowa powyżej. SN zauważył jednak, że te orzeczenia odnoszą się do sytuacji, w których spory wymienione w art. 618 § 1 k.p.c dotyczą roszczeń między współwłaścicielami. W procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem  prawnym powinny natomiast uczestniczyć wszystkie osoby wpisane w dziale drugim księgi wieczystej (dział ten dotyczy prawa własności). W niniejszej sprawie będą to zatem nie tylko byli małżonkowie, ale i dwie dodatkowe osoby, wpisane w księdze wieczystej. Gdy krąg osób wpisanych w dziale drugim księgi wieczystej nie pokrywa się z kręgiem uczestników postępowania o podział, powództwo o uzgodnienie treści  księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie podlega rozpoznaniu w tym postępowaniu. W tej sytuacji nie zachodzi spór o prawo własności w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c. Zasadą jest zresztą, że w toku postępowania o podział majątku wspólnego nie mogą być  rozpoznawane spory o własność pomiędzy jednym z byłych  małżonków i osobą trzecią.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2011 roku, sygn. akt III CZP 24/11