W jakim zakresie zarzut potrącenia przerywa bieg terminu przedawnienia?

Sąd Najwyższy podjął uchwałę:

Podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia do wysokości wierzytelności dochodzonej przez powoda.

Sąd Najwyższy zauważył przy tym, iż sformułowanie wniosku dotyczące zarzutu potrącenia podniesionego przez pozwanego ogranicza zasadniczo płaszczyznę rozważań do procesu cywilnego, w którym pozwany wykorzystuje ten uznawany środek obrony do trwałego ubezskutecznienia roszczenia powoda.

Potrącenie jako instytucja prawa cywilnego (art. 498 - 505 k.c.) funkcjonuje w zasadzie na obszarze regulowanym przez prawo prywatne, obejmując stosunki prawne, w których obie strony występują w podwójnej roli wierzyciela i dłużnika. Normy wynikające z tych przepisów, regulując stosunki zobowiązaniowe, mają charakter względnie obowiązujący, mogą być zatem w całości lub części wyłączone albo modyfikowane umownie, w granicach określonych w art. 353¹ k.c. (tak: wyrok SN z 10 listopada 2000 r., IV CKN 163/00). Przykładem jest posługiwanie się w praktyce gospodarczej postacią wielostronnych potrąceń umownych, pn. umów kompensacyjnych.

Wniosek przedstawiony Sądowi Najwyższemu dotyczy jednak potrącenia dokonywanego według reguł ustawowych kodeksu cywilnego (potrącenie ustawowe). Sąd Najwyższy zauważył, iż zgodnie z art. 498 § 1 k.c. obydwie wierzytelności powinny spełniać wymagania jednorodzajowości oraz ograniczenia przedmiotowego (pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku), wymagalności i zaskarżalności. Wykonanie tego prawa polega na złożeniu drugiej stronie oświadczenia (art. 499 zdanie pierwsze k.c.) o charakterze prawo kształtującym, którego skutkiem (niezależnym od woli uprawnionego do wierzytelności, z której następuje potrącenie) jest umorzenie się obydwu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.), ze skutkiem czasowym określonym w art. 499 zdanie drugie k.c., tj. od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.