Czy można odwołać darowiznę?

Pytanie:

Witam serdecznie, czy prawo polskie przewiduje możliwość odwołania darowizny?

Masz inne pytanie do prawnika?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

Niniejsza opinia została sporządzona w oparciu o ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny, dalej k.c. (Dz.U.2014.121) oraz ustawę z dnia 17 listopada 1964 r., Kodeks postępowania cywilnego, dalej kpc (Dz.U.2014.101). 

Umowa darowizny polega na zobowiązaniu darczyńcy do dokonania bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Jest to definicja zawarta w art. 888§1 k.c. Celem darowizny jest nieodpłatne wzbogacenie drugiej osoby kosztem własnego majątku. Darczyńca może w ten sposób chcieć wyświadczyć komuś przysługę, wdzięczność, udzielić wsparcia drugiej osobie, która znajduje się w potrzebie, zrealizować cele charytatywne, może też działać z powodów potrzeb chwili. Świadczenie to polegać może na dokonaniu przysporzenia majątkowego, może także mieć postać przeniesienia praw do majątku obdarowanego, np. prawa własności. Taka umowa ma charakter jednostronnie zobowiązujący i może być zawarta na ogólnych zasadach prawa cywilnego pomiędzy wszystkimi podmiotami1. Przepis art. 890§1 k.c. przewiduje, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, lecz jeżeli warunek ten nie został zachowany, ale przyrzeczone świadczenie zostało spełnione, umowa darowizny jest ważna.

Polskie prawo cywilne przewiduje możliwość odwołania darowizny, zarówno jeszcze nie wykonanej jak i już wykonanej. Odwołanie wykonanej darowizny przewidziane jest w art. 898§1 k.c. pod warunkiem, że obdarowany dopuścił się wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności. Pojęcie rażącej niewdzięczności jest wysoko ocenne i ma ścisły związek z względami moralnymi. Należy więc rozważyć, w jakich okolicznościach możemy przyjąć spełnienie tej przesłanki. Do zagadnienia tego odniósł się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lipca 2000 r., sygn. I CKN 919/98, w którym stwierdził, że niewdzięczne będzie każde zachowanie obdarowanego, niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, przy czym aby zostało uznane za "rażąco niewdzięczne", musi cechować je znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Dlatego pod pojęcie "rażącej niewdzięczności" podpadają przede wszystkim przestępstwa skierowane przeciwko życiu, zdrowiu, czci i godności osobistej, a wreszcie przeciwko majątku darczyńcy. Cechy rażącej niewdzięczności mogą mieć także inne zachowania wysoce nieprzyjazne kierowane bezpośrednio wobec darczyńcy jak i także w stosunku do osoby jemu bliskiej. W każdym jednak przypadku niezależnie od tego, czy będą to działania, czy zaniechania obdarowanego wymagane jest ujawnienie po jego stronie zamiaru pokrzywdzenia darczyńcy. O tym, czy zachodzi sytuacja „rażącej niewdzięczności” zawsze decydują okoliczności konkretnej sprawy. Zgodnie z poglądami doktryny, pod to pojęcie podpada tylko takie zachowanie obdarowanego, które polega na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które, oceniając rzecz rozsądnie, musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Istotne jest podkreślenie, że znamiona rażącej niewdzięczności muszą wykraczać poza zwykłe konflikty rodzinne w określonym środowisku2. W §2 omawianego przepisu przewidziano, że odwołanie darowizny powoduje, że obdarowany od tego momentu ponosi odpowiedzialność tak jak bezpodstawnie wzbogacony.

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 k.c.). Jest to jednak istotne jedynie ze względów dowodowych. Nie jest wymagane sporządzenie tego odwołania w określonej treści, musi zawierać jednoznaczny przekaz dla obdarowanego, że darowizna zostaje odwołana. Darczyńca nie musi uzasadniać powodów swojej decyzji. Oświadczenie odwołujące darowiznę wywołuje skutek z chwilą dojścia do obdarowanego w taki sposób, żeby mógł on zapoznać się z jego treścią. Skutek ten ma charakter jedynie obligacyjny i nie powoduje powrotnego przejścia własności na darczyńcę.

Przy odwoływaniu darowizny należy mieć na uwadze art. 899§3 k.c., zgodnie z którym darowizna nie może zostać odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Ten stosunkowo krótki termin na realizację prawa przez darczyńcę jest uzasadniany potrzebą eliminowania niepewności po stronie obdarowanego5.

 


 

1 Z. Gawlik Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, komentarz pod red. A. Kidyby

2 wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. I ACa 60/05

3 Gawlik Z. Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, komentarz pod red. A. Kidyby

4 Gawlik Z. Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, komentarz pod red. A. Kidyby

5 Ibidem

Tagi: 

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE: