Odszkodowanie w procesie karnym

Pytanie:

Jeden z moich dłużników popełnił przestępstwo przywłaszczenia. Sprzedał samochód, który stanowił zabezpieczenie spłaty umowy pożyczki (przewłaszczenie na zabezpieczenie). Sytuacja bardzo podobna do opisanej w wyroku SN III KKN 56/96.Czy w obecnym stanie prawnym sąd w procesie karnym może zasądzić na rzecz pokrzywdzonego odszkodowanie w takiej sytuacji i czy \"moc\" takiego orzeczenie jest większa niż w procesie cywilnym (np. możliwość odwieszenia kary w razie niezapłacenia)?

Masz inne pytanie do prawnika?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest umową nie uregulowaną w kodeksie cywilnym, tzw. umową nienazwaną. Zawierana jest zazwyczaj między dłużnikiem a wierzycielem. Polega na tym, że dłużnik przenosi własność swojej rzeczy na wierzyciela, zawierając z nim jednocześnie porozumienie, iż wierzyciel będzie miał prawo zaspokoić się z tej rzeczy jeżeli wierzytelność zabezpieczona nie zostanie wykonana. Przenoszona jest tylko własność, a nie posiadanie – czyli rzecz stanowiąca zabezpieczenie pozostaje u dłużnika. Strony umowy określają w jakim zakresie dłużnik może korzystać z rzeczy stanowiącej przedmiot zabezpieczenia.

 

Samochód to rzeczą ruchomą oznaczoną co do tożsamości, stosujemy, więc tutaj przepisy o użyczeniu. Rzecz użyczona, a więc wydana do bezpłatnego używania, stanowi dla biorącego ją do używania rzecz cudzą. Zatem wszelkie rozporządzenie tą rzeczą jak własną przez zatrzymanie lub zbycie stanowi realizację znamion sprzeniewierzenia.

 

Odpowiedzialność karna za sprzedaż rzeczy stanowiącej przedmiot przewłaszczenia na zabezpieczenie jest możliwa na podstawie art. 284 § 2 kodeksu karnego (dalej k.k.): Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą,  podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  Jest to właśnie sprzeniewierzenie, dokonane w momencie rozporządzenia rzeczą przez sprawcę z pominięciem osoby uprawnionej. Dla skazania sprawcy za to przestępstwo konieczne jest udowodnienie strony podmiotowej, a więc wykazanie zamiaru (w tym przypadku bezpośredniego) dysponowania rzeczą powierzoną jak swoją własną. 

 

W obowiązującym stanie prawnym istnieją możliwości zasądzenia odszkodowania na rzecz pokrzywdzonego w procesie karnym.

 

Po pierwsze taką możliwość daje art. 46 k.k. mówiący o wniosek o naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, który stanowi, w brzmieniu: W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę(...). Jak widać, takie odszkodowanie będzie wymagało Pana wniosku. Wniosek można złożyć, aż do zakończenia pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego na rozprawie głównej. Do tego jest on możliwy tylko wtedy jeżeli wcześniej nie wniesiono powództwa cywilnego (inaczej adhezyjnego).

 

Drugą możliwością jest wskazane powyżej powództwo cywilne (adhezyjne). Mówi o nim art. 62 kodeksu postępowania karnego (dalej k.p.k.). Daje ono możliwość dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnionego przestępstwa. Powództwo można zgłosić do rozpoczęcia przewodu sądowego (przewód sądowy rozpoczyna się od odczytania przez oskarżyciela aktu oskarżenia zgodnie z art. 385 k.p.k.). Jeżeli po przeprowadzeniu procesu dojdzie do skazania oskarżonego, sąd może uwzględnić lub oddalić powództwo cywilne w całości lub w części (art. 415 k.p.k.).

 

Inną możliwością, ale już niezależną do Pana wniosku, jest odszkodowanie z art. 415 §4 k.p.k. Odszkodowanie fakultatywne, pozostaje całkowicie w gestii sądu – sąd zasądza je z urzędu. Może zostać zasądzone tylko w przypadku jeżeli sąd uzna oskarżonego za winnego. Do tego nie mogą występować okoliczności wyłączające, czyli: powstała szkoda nie ma bezpośredniego związku z zarzutem oskarżenia, to samo roszczenie jest przedmiotem innego postępowania lub o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono w innym postępowaniu, oraz gdyż zgłoszono wniosek przewidziany w art. 46 § 1 k.k.. Warunkiem zastosowania tego środka jest bark powództwa adhezyjnego.

 

Co do ostatniego Pana pytania – moc prawomocnych orzeczeń wszystkich sądów powszechnych jest taka sama. Nie ma znaczenia czy jest to sąd cywilny czy karny  - każdy wyrok wiąże tak samo.

 

W kwestii możliwości odwieszenia kary w razie niezapłacenia, kodeks karny wymienia zamknięty katalog przypadków, w których można zarządzić wykonanie kary wcześniej zawieszonej (art. 75k.k.) m.in. taka możliwość istnieje jeżeli skazany uchyla się od wykonania orzeczonych środków karnych. Odszkodowanie z art. 46 k.k. o którym pisano powyżej jest uznawany właśnie za środek karny, więc w tym przypadku istnieje hipotetyczna możliwość odwieszenia orzeczonej kary.

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 10.2.2010

    Kiedy jestem uprawniony do żądania ustanowienia obrońcy z urzędu?

    Porada wskaże Ci jakie warunki musisz spełnić, by móc domagać się ustanowienia obrońcy z urzędu. Czy będziesz musiał zapłacić wyznaczonemu przez sąd obrońcy? Jakie są jego obowiązki (...)

  • 26.9.2016

    Uprawnienia pokrzywdzonego przestępstwem

    Pokrzywdzonym jest osoba, która ucierpiała w wyniku przestępstwa, tzn. gdy przestępstwo naruszyło jej dobro prawne albo mu zagrażało. Dobrem prawnym, o którym mowa może być jakiekolwiek (...)

  • 30.10.2015

    Zasady uznawania dowodu zagranicznego w Polsce

    Ustawodawca wprowadzając do obowiązującego Kodeksu postępowania karnego art. 587, zdecydował się wypełnić istniejącą w poprzednio obowiązującym kodeksie z 1969 r. lukę w zakresie dopuszczalności (...)

  • 20.12.2016

    Proces karny i postępowanie cywilne - wzajemne zależności

    Czasem między sprawą karną i cywilną zachodzi związek wynikający z tego, że ten sam czyn stanowi przestępstwo, a zarazem rodzi skutki w sferze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego (...)

  • 3.7.2014

    Wakacje 2014 - jeśli pociąg się opóźnia ....

    ... mamy wówczas możliwość dochodzenia zwrotu kosztów za bilet bądź dochodzenia odszkodowania. Aktualnie możliwość dochodzenia zwrotu i odszkodowania dotyczy wyłącznie przejazdów na terenie (...)