Prawo do zachowku

Pytanie:

W 1993 roku moja babcia i dziadek przepisali mi mieszkanie aktem notarialnym (umową darowizny). Problematyczne mieszkanie stało się tym samym moją własnością. Dziadek umarł w 2002 roku. Oprócz mnie, są jeszcze dwie wnuczki (siostry wujeczne), ich ojciec nie żyje. Babcia żyje w złych stosunkach z pozostałymi wnuczkami i nie chce abym była zmuszona dzielić się moim mieszkaniem. Dodam jeszcze że babcia nie posiada niczego wartościowego. Czy po śmierci babci moim siostrom należy się zachowek ode mnie za to, że jestem właścicielką mieszkania? Jeśli tak, to co można zrobić aby temu zapobiec?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

Co do zasady zachowek występuje w sytuacji, gdy osoby powołane do dziedziczenia z ustawy nie otrzymują udziałów w spadku ze względu na powołanie innych osób do dziedziczenia na podstawie testamentu. W takiej sytuacji, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (art. 991 § 1 k.c.).

Jak stwierdził, jednakże Sąd Najwyższy - jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (wyrok z 13 lutego 2004 roku, II CK 444/2002, OSP Nr 4/2007, poz. 51).

W niniejszym stanie faktycznym spadkobiercami ustawowymi są:

  • małżonka zmarłego,

  • dzieci zmarłego, a jeśli one nie żyją, wnuki zmarłego (art. 931 k.c.).

Z tym, że udział dziecka zmarłego przechodzi na jego dzieci - czyli wnuki spadkobiercy - w częściach równych (art. 931 § 2 k.c.).

Dzieci zmarłego oraz jego małżonek dziedziczą w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Czyli, jeżeli dzieci jest więcej niż troje, 1/4 dziedziczy małżonek, a 3/4 dzieci w częściach równych.

Jak słusznie Pani zauważyła dla obliczania zachowku dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę (art. 993 k.c.). Wartość przedmiotu darowizny oblicza się z kolei według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 k.c.). 

Jednakże, zgodnie z art. 1007 k.c., roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat trzech od ogłoszenia testamentu, a roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat trzech od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy).

Przepis niniejszy nie przewiduje natomiast terminu w jakim przedawnia się roszczenie o zachowek w sytuacji, gdy miało miejsce dziedziczenie ustawowe. Przeważający jest pogląd, zgodnie z którym w takim przypadku należy stosować drugą z ww. zasad, tj. liczyć okres przedawnienia od dnia otwarcua spadku (tak. E.Skowrońska-Bocian, komentarz do art. 1007 k.c. [w:] E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu cywilnego, Warszawa 2007, publ. LexPolonica; M. Pazdan, Komentarz do art. 1007 k.c. [w:] K. Pietrzykowski [red.], Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2003, publ. Legalis, J. Pietrzykowski, Kodeks cywillny. Komentarz, Warszawa 1972, t. 3, s. 1921; J. Kosik, w: System prawa cywilnego, t. IV, s. 573; Piątowski, Prawo spadkowe, s. 279; L. Stecki, Kodekc cywilny. Komentarz, Warszawa 1989, t. II, s. 877). Odmienny pogląd wyraża jedynie R.Czarnecki, który opowiada się za 10 letnim terminem przedawnienia liczonym od dnia, w którym uprawniony do zachowku mógł wezwać zobowiązanego do zapłaty (R. Czarnecki, i dział spadku. Umowy dotyczące spadku, Warszawa 1966, s. 43).

Bieg przedawnienia mógł wszakże zostać zwieszony, bądź przerwany.

Pierwsza z sytuacji wystąpiłaby, gdyby któryś ze spadkobierców był niepełnoletni i nie posiadał przedstawiciela ustawowego. W tej sytuacji przedawnienie nie mógłby się skończyć wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia (art. 122 k.c.). Do przerwania doszłoby zaś na skutek każdej czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 ust. 1 § 1 k.c.). Przykładowo, gdyby spadkobiercy wytoczyli przeciwko Pani postępowanie sądowe o zapłatę z tytułu zachowku.

Stąd przyjąć należy, iż skoro spadek został otwarty w 2002 roku oraz nie zaszły okoliczności zawieszające, bądź przerywające bieg przedawnienia, ich roszczenia o zachowek uległy już przedawnieniu.

W przeciwnym razie, tj.

gdyby uznać, iż do przedawnienia nie doszło, może Pani zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny (art. 1000 § 3 k.c.). Ponadto ze względu na fakt, iż także Pani znajduje się w gronie spadkobierców ustawowych, Pani odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej Pani własny zachowek (art. 1000 § 2 k.c.).

Od zachowku wyłączeni są natomiast spadkobiercy uznani przez sąd za niegodnych. Spadkobierca może być jednakże uznany przez sąd za niegodnego tylko, jeżeli:

  1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

  2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

  3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego (art. 928 k.c.).

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 25.4.2017

    Kto może dochodzić zachowku?

    Roszczenie o zachowek jest formą ochrony prawnej interesów majątkowych osób najbliższych spadkobiercy. Dzięki niemu mogą oni dochodzić części swojej schedy spadkowej, pomimo pominięcia (...)

  • 14.12.2016

    Zachowek - kto jest uprawniony i w jaki sposób to uprawnienie jest realizowane?

    Według zasady swobody testowania spadkodawca może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższych krewnych. Zabezpieczenie interesów osób najbliższych (...)

  • 20.11.2017

    Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?

    Roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Powoduje to, że w razie ich dochodzenia, ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia - czyli nie (...)

  • 20.5.2018

    Czym jest zachowek?

    Podstawową zasadą prawa spadkowego jest swoboda testowania. Oznacza ona, iż spadkodawca może za życia w drodze testamentu dowolnie rozrządzić swoim majątkiem, jeśli zaś tego nie uczyni, krąg (...)

  • 30.6.2018

    Jak obliczyć wysokość zachowku?

    Prawo spadkowe wyposaża określone osoby (zstępnych, małżonka i w zasadzie rodziców spadkodawcy) w instrument, umożliwiający uzyskanie należnej im części spadku w sytuacji, gdy testator (...)