Zaliczka i jej funkcja w prawie cywilnym

Jaką funkcję spełnia zaliczka?

Zaliczka pełni natomiast odmienną funkcję. W przypadku gdy została uiszczona przez jedną ze stron czynności prawnej, zostaje zaliczona na poczet przyszłych świadczeń - przykładowo zapłaty za świadczone usługi bądź ceny za nabyty towar. W razie rozwiązania czy też odstąpienia od umowy, strona, która otrzymała zaliczkę, jest zobowiązana ją zwrócić w takiej wysokości, w jakiej ją otrzymała. Zaliczka nie spełnia więc funkcji zabezpieczenia wykonania zobowiązania, czyli tej analogicznej do roli zadatku, traktowanego jako swoisty rodzaj odszkodowania za nie wywiązanie się ze zobowiązania.

Przykład:

• W przedstawionym powyżej przypadku A i B umówiły się, iż uiszczenie części ceny będzie miało charakter zaliczki. Jeśli B nie wywiąże się ze zobowiązania w terminie dodatkowym, A będzie uprawniony do odstąpienia od umowy. A będzie jednak musiał zwrócić zaliczkę B. Nie będzie jednak przeszkód do tego, aby A domagał się od B naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 marca 2004 roku (II CK 116/03), zadatek może przybrać funkcję zaliczki. Zadatek–zaliczka dana na poczet przyszłego świadczenia - przede wszystkim pieniężnego - zapłacona przy umowie przedwstępnej podlega zwrotowi, jeśli nie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej. Warto jednak zaznaczyć, że w stosunkach z konsumentami przyjęcie przez sprzedawcę zadatku w znacznej wysokości nie upoważnia do traktowania tego zadatku jako zaliczki na poczet ceny. (wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2002 r., sygn. IV CKN 672/2000).

Roszczenie o zwrot zaliczki przedawnia się z upływem terminów ustawowych, określonych w przepisie art. 118 Kodeksu cywilnego. Zob.: Kiedy przedawniają się roszczenia? Jakie są skutki przedawnienia?

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz. U. 1964, Nr 16, poz. 93, ze zm.)