Podstawowe definicje w nowej ustawie VAT

Pytanie: W związku z nową ustawą z marca o podatku VAT - zmiany które nastąpiły po wejściu do UE, proszę o podanie definicji podatnika, podstawy opodatkowania, zwolnienia od podatku VAT, stawki podatku VAT, miejsce świadczenia, obowiązku podatkowego, przedmiotu opodatkowania oraz definicję podatku należnego oraz podatku naliczonego.

Odpowiedź:

Należy zauważyć, że przepisy ustawy VAT nie zawierają na ogół definicji wskazanych w pytaniu pojęć. W zasadzie jedynym ze zdefiniowanych pojęć jest pojęcie podatnika - zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy VAT, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności (przy czym ustawa VAT zawiera własną definicję działalności gospodarczej - por. art. 15 ust. 2 ustawy). Podstawą opodatkowania (por. art. 29-31 ustawy VAT) jest swego rodzaju kwota bazowa dla ustalania wysokości podatku - wysokość podatku jest iloczynem podstawy opodatkowania i stawki podatkowej. Zwolnienia od podatku VAT należy podzielić na dwie grupy. Pierwszą grupę stanowią zwolnienia przedmiotowe (a więc zwolnienia dotyczące konkretnych czynności - por. art. 43 ustawy VAT). Drugim rodzajem zwolnienia jest zwolnienie o charakterze podmiotowym, a więc obejmujące osobę podatnika (por. art. 113 ustawy VAT). Prawo do zwolnienia podmiotowego uzależnione jest od wartości sprzedaży opodatkowanej podatnika (generalnie podatnikami zwolnionymi podmiotowo są podatnicy, u których wartość sprzedaży opodatkowanej w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyła równowartości 10.000 euro, w 2004 r. 45.700 zł). Określenie miejsca świadczenia służy określeniu państwa opodatkowania danej czynności (zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT, opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju). Jest to szczególnie istotne w przypadku usług, w przypadku których przepisy nowej ustawy VAT przewidują szereg szczególnych uregulowań. Obowiązek podatkowy stanowi swego rodzaju punkt, w którym pomyślana tylko czynność podlegająca opodatkowaniu staje się czynnością rodzącą obowiązek zapłaty podatku (zasadą jest, przykładowo, że w przypadku dostawy towarów obowiązek podatkowy powstaje z momentem wydania towarów, a w przypadku świadczenia usługi - z momentem wykonania usługi). Od momentu powstania obowiązku podatkowego odróżnić należy termin zapłaty podatku. Przedmiot opodatkowania stanowią wymienione w art. 5 ustawy VAT czynności podlegające opodatkowaniu tym podatkiem. Należy zauważyć, że specyfiką podatku VAT jest to, iż opodatkowaniu podlegają czynności wykonywane przez podatnika tego podatku. Podatek należny oraz podatek naliczony stanowią dwa spojrzenia na podatek od towarów i usług. W przypadku podatku należnego chodzi o spojrzenie z punktu widzenia wykonującego czynność opodatkowaną (np. sprzedawcy towaru), który podatek ten ma obowiązek odprowadzić na rachunek urzędu skarbowego. Z kolei podatek naliczony jest to podatek zapłacony przez nabywcę tego towaru (przy czym podatek naliczony dla kupującego jest jednocześnie zawsze podatkiem należnym u sprzedawcy).