Zobowiązanie bez określenia wierzyciela

Odpowiedź:

Zgodnie z treścią zasadniczej normy polskiego prawa zobowiązań określonej w art. 353 par. 1 kodeksu cywilnego, zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Do powstania węzła obligacyjnego niezbędne jest spełnienie warunków minimalnych, co najmniej tego, aby obowiązek spełnienia określonego świadczenia przypisany był konkretnemu podmiotowi (osobie fizycznej, prawnej, tzw. "ułomnej" osobie prawnej) na rzecz innego podmiotu (wierzyciela).

Możliwa do wyobrażenia jest sytuacja, że dłużnik nie wie, kto jest jego wierzycielem. Warto pamiętać o treści art. 467 kc, poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego:

1. jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie wie, kto jest wierzycielem, albo nie zna miejsca zamieszkania lub siedziby wierzyciela;
2. jeżeli wierzyciel nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych ani przedstawiciela uprawnionego do przyjęcia świadczenia;
3. jeżeli powstał spór, kto jest wierzycielem;
4. jeżeli z powodu innych okoliczności dotyczących osoby wierzyciela świadczenie nie może być spełnione.

Pytanie dotyczy sytuacji, gdy w treści zobowiązania nie określono osoby wierzyciela. Nie wiadomo, czy z treści innych dokumentów może wynikać osoba wierzyciela. Wydaje się jednak, że dopóki dłużnik nie złoży świadczenia do depozytu sądowego, dopóty nie ma skutecznego uprawnienia do kwestionowania faktu, że toczy się w stosunku do niej postępowanie sądowe. Podmiot podający się za wierzyciela może domagać się ochrony prawnej w drodze wytoczenia powództwa, podając treść zobowiązania oraz wskazując, że dłużnik nie uwolnił się od odpowiedzialności składając świadczenie do depozytu sądowego, a sąd powinien mu tej ochrony udzielić. Dłużnik może jednakowoż bronić się twierdzeniem, że nie ze swojej winy nie ma świadomości co do osoby wierzyciela. Należy mieć również świadomość treści art. 452 kc. Przepis ten stanowi, że jeżeli świadczenie zostało spełnione do rąk osoby nie uprawnionej do jego przyjęcia, a przyjęcie świadczenia nie zostało potwierdzone przez wierzyciela, dłużnik jest zwolniony w takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy świadczenie zostało spełnione do rąk wierzyciela, który był niezdolny do jego przyjęcia.