Komentarz do raportu NBP na temat pełnego uczestnictwa w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej

Raport przedstawiony przez NBP 16 lutego br. nie powinien być podstawą decyzji o przyjęciu euro przez nasz kraj bez rzetelnego uzupełnienia o dodatkowe informacje i odniesienia się do globalnego kryzysu gospodarczego. Raport omawia większość aspektów przyjęcia euro przez Polskę. Niemniej jednak brakuje w nim jasnej odpowiedzi na podstawowe pytanie czy Polska w ogóle powinna przyjąć euro, a jeśli tak, to kiedy.

Czytelników publikacji interesuje bilans korzyści i kosztów, jasne stwierdzenie, czy korzyści przeważają nad kosztami, czy może jest akurat odwrotnie. Jeśli bilans korzyści jest dodatni, to kiedy należy przyjąć wspólną walutę? 

Naszym zdaniem zawarte w raporcie omówienie korzyści i kosztów jest niepełne i przez to nierzetelne po stronie korzyści. Oprócz tabeli, która podawałaby, na ogół przedziałowo, szacunki kosztów i korzyści, należy przedstawić je także w formie opisowej w bardziej szczegółowy sposób. Odpowiedni byłby podział korzyści i kosztów na ekonomiczne i nieekonomiczne, ewentualnie na łatwo policzalne (kwantyfikowalne) i trudno policzalne. Przykładem tych drugich korzyści jest wyższa wiarogodność kraju, bodźce do zacieśnienia współpracy na wielu polach. Przykładem trudno policzalnych kosztów jest strach przed krokiem w „nieznane”, a w szczególności obawy o zaokrąglanie cen w górę i utratę siły nabywczej przez zarobki i emerytury.

Oszacowanie korzyści netto w postaci wyższego PKB znajduje się chociażby w raporcie słowackim. Elena Kohutikova, była wiceprezes Słowackiego Banku Narodowego w swojej prezentacji „Process of Euro Introduction in Slovakia” („Proces wprowadzenia euro na Słowacji”) przedstawiła taką skrótową tabelkę. Podała szacunki najważniejszych pozycji kosztów i korzyści dla Słowacji, ale te pozycje są przecież identyczne dla wszystkich krajów, które aspirują do przyjęcia euro: finansowe koszty transakcyjne, koszty administracyjne, koszt operacyjny i inwestycyjny zamiany waluty. Terminem koszty zresztą trzeba posługiwać się ostrożnie; choć są to koszty mikroekonomiczne, to zwiększają one PKB w krótkim okresie, bo łączą się z nowymi wydatkami, w tym na ogół inwestycyjnymi, a więc zwiększają krajowy popyt finalny w gospodarce. Prawdziwym kosztem dla PKB jest utrata niezależności przez politykę pieniężną; to też można oszacować przy pomocy wyrafinowanych narzędzi ekonometrycznych i dokonano tego w ramach badań cząstkowych, ale wyników nie ujawniono.