Kiedy są dopuszczalne minimalne stawki taksy dla prawników?

Sądy krajowe zwróciły się do ETS z pytaniem, czy stawki opłat mające zastosowanie i wiążące adwokatów przy podejmowaniu czynności pozasądowych są zgodne z Traktatem WE.

We Włoszech stawki taksy adwokatów są ustalane na podstawie kryteriów ustanowionych uchwałą Consiglio nazionale forense (krajowej rady adwokackiej) i zatwierdzane przez ministra sprawiedliwości po zasięgnięciu opinii Comitato interministeriale dei prezzi (międzyresortowego komitetu ds. cen) oraz Rady Państwa. Kryteria te są zależne od wartości przedmiotu sporu oraz instancji, przed którą toczy się spór, jak również długości postępowania. W odniesieniu do każdej czynności czy szeregu czynności stawki opłat określają maksymalną i minimalną granicę honorariów (tzw. widełki). Wszelka umowa stanowiąca odstępstwo od minimalnych honorariów określonych przez stawki opłat za czynności adwokackie jest natomiast nieważna.

Dopiero w chwili ustalania honorariów sąd może ewentualnie, w drodze decyzji z uzasadnieniem, przekroczyć maksymalną granicę (w przypadkach o wyjątkowym znaczeniu) lub ustalić honoraria poniżej minimalnej granicy (w przypadku gdy sprawa okaże się łatwa do rozpatrzenia). 

Trybunał (wielka izba) orzekł, co następuje:

1. Artykuły 10 TWE, 81 TWE i 82 TWE. nie sprzeciwiają się wydaniu przez państwo członkowskie przepisu normatywnego, zatwierdzającego na podstawie projektu opracowanego przez izbę zawodową adwokatów ‑ taką jak Consiglio nazionale forense (krajowa rada adwokacka) ‑ stawki ustalające minimalną granicę honorariów dla członków adwokatury, od których nie można zasadniczo czynić odstępstw zarówno w odniesieniu do czynności zastrzeżonych dla tych członków, jak i w odniesieniu do świadczenia usług obejmujących czynności pozasądowe, które mogą być także wykonywane przez każdy inny podmiot gospodarczy, którego nie obowiązują te stawki opłat.

2. Uregulowania zawierające bezwzględny zakaz odstępstwa w drodze umowy od minimalnych honorariów ustalonych przez stawki opłat za czynności adwokackie, takie jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, które z jednej strony mają charakter sądowy, a z drugiej strony, które są zastrzeżone dla adwokatów, stanowi przewidziane w art. 49 TWE ograniczenie swobodnego świadczenia usług. Zadaniem sądu odsyłającego jest zatem zbadanie, czy takie uregulowania w świetle konkretnych zasad ich stosowania odpowiadają rzeczywiście celom ochrony konsumentów i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości, które mogą je uzasadniać, oraz czy nakładane w nich ograniczenia nie wydają się być w świetle tych celów nieproporcjonalne.