Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego

W dniu 16 lipca 2003 wchodzi w życie ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U.2003.64.592). Celem niniejszej ustawy jest poprawa struktury obszarowej gospodarstw rolnych, przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych oraz zapewnienie prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwach rolnych przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach.

W ustawowym słowniku znalazły się min. definicje użytków rolnych, prowadzenia działalności rolniczej przez co należy rozumieć prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Ustawa w definicjach gospodarstwa rolnego i nieruchomości rolnych odwołuje się do właściwych definicji zawartych w kodeksie cywilnym (art.46 [1] oraz 55 [3] kc). Ustawa posługuje się również pojęciem rolnika indywidualnego. Za osobę taką uznawana jest osoba fizyczna, będącą właścicielem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni użytków rolnych nieprzekraczającej 300 ha, prowadząca osobiście gospodarstwo rolne, posiadająca kwalifikacje rolnicze, zamieszkała w gminie, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa. Osoba fizyczna osobiście prowadzi gospodarstwo rolne jeżeli podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie. Ustawa określa przypadki, kiedy uznaje się, że osoba fizyczna posiada kwalifikacje rolnicze. Ma to miejsce, jeżeli osoba fizyczna uzyskała wykształcenie rolnicze co najmniej zasadnicze lub wykształcenie średnie lub wyższe, lub gdy osobiście prowadziła gospodarstwo rolne lub pracowała w gospodarstwie rolnym przez okres co najmniej 5 lat.

Ustawa w swoich regulacjach odwołuje się również do pojęcia gospodarstwa rodzinnego. Zgodnie z art. 5 ustawy za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwo rolne, które jest prowadzone przez rolnika indywidualnego i w którym łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha. Przy ustalaniu powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika indywidualnego, uwzględnia się również użytki będące we współposiadaniu rolnika na podstawie umowy dzierżawy.

Ustawa wprowadza istotne ograniczenie w przypadku przeniesieniu własności nieruchomości rolnej. Jeżeli osoba fizyczna lub osoba prawna sprzedaje nieruchomość rolną, dzierżawcy tej nieruchomości przysługuje, z mocy ustawy, prawo pierwokupu.