Stosowanie weksla w stosunkach prawa pracy

Pytanie: Słyszałem, że niektóre firmy praktykują pobieranie od przyszłych pracowników tzw. kaucji, która jest związana z kosztami, na jakie pracownik może narazić pracodawcę nie zachowując należytej staranności w wykonywaniu obowiązków służbowych. Kaucja ta stanowi w pewnym sensie "gwarancję dobrego wykonania". Czy takie praktyki są legalne? Jak powinny być zdeponowane te pieniądze, kto może mieć do nich dostęp i czy powinny być oprocentowane?

Odpowiedź:

Zasada swobody umów wyrażona w art. 353[1] kodeksu cywilnego daje możliwość uregulowania stosunku między stronami tam, gdzie prawo nie reguluje tego bądź to celowo bądź przez niedbałość ustawodawcy. Umowne zobowiązanie, w ramach swobody zawierania umów, stwarza po stronie zobowiązanego obowiązek wypłacenia umówionego świadczenia, a po stronie uprawnionego - roszczenie o spełnienie tego świadczenia. Przykład w razie wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, niezależnie od tego, czy zdarzenie to spowodowało szkodę czy nie. Świadczenie to skarżący uzyska na podstawie umowy, a nie na podstawie przepisów prawa. Warunek jaki musi spełniać to swobodne uregulowanie to by strony ułożyły stosunek prawny tak, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z odrębności prawa pracy od prawa cywilnego wynika to, że między przepisami prawa pracy a przepisami prawa cywilnego nie zachodzi relacja przepisy ogólne - przepisy szczególne. Wyodrębnienie się prawa pracy z prawa cywilnego nie przekreśliło jednak związków łączących te gałęzie prawa i nie wyeliminowało całkowicie potrzeby posiłkowego stosowania przepisów prawa cywilnego w prawie pracy. W art. 300 k.p. ustawodawca sformułował trzy warunki stosowania przepisów kodeksu cywilnego do stosunków pracy: 1) sprawa nie jest uregulowana w prawie pracy, 2) przepisy kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio, 3) zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego nie może pozostawać w sprzeczności z zasadami prawa pracy. Stosowanie takich kaucji jest co do zasady niezgodne z zasadami prawa pracy o odpowiedzialności pracownika, która jest uregulowana w kodeksie pracy. Oczywiście pracodawcy coraz częściej stosują np. weksle in blanco co pozwala im chronić swoje mienie np. samochód przed szkodami powodowanymi przez pracowników. Taki rodzaj zabezpieczenia jest ryzykowny dla pracownika i dogodny dla pracodawcy, bowiem praw z weksla można dochodzić bez względu na podstawę prawną jest on zobowiązaniem abstrakcyjnym. Weksel in blanco jest zatem takim instrumentem. Po powstaniu szkody pracodawca wypełnia weksel zgodnie z zawartą deklaracją i wpisuje sumę odpowiadającą wysokości szkody. Abstrakcyjność zobowiązania wekslowego (w skrócie Sądu nie interesuje z jakiego powodu takie zobowiązanie powstało) chroni pracodawcę przed zarzutami pracownika, że szkoda powstała w związku z pracą. Niekiedy zobowiązany z weksla może podnieść pewne zarzuty. Są to przypadki rzadkie.