Wyrok SN a wznowienie postępowania

Odpowiedź:

Niestety, na pytanie o możliwość wznowienia postępowania cywilnego na podstawie wydania uchwały Sądu Najwyższego prezentującej odmienne stanowisko, niż zawarte w prawomocnym wyroku sądu należy odpowiedzieć zdecydowanie negatywnie. Przemawiają za tym nade wszystko dwojakiego rodzaju argumenty: po pierwsze, w polskim systemie prawa orzeczenia podejmowane przez Sąd Najwyższy nie mają charakteru wiążącego (mimo że sąd ten zajmuje najwyższe miejsce w hierarchii sądownictwa powszechnego). Można mówić jedynie o mocy autorytetu orzeczeń SN i nieformalnym oddziaływaniu tychże na kierunek i sposób wykładni przepisów prawa oraz praktyki stosowania prawa. Uwagi te nie oznaczają wszak, iż określona wypowiedź Sądu Najwyższego będzie miała zastosowanie w 100 % do tego samego stanu faktycznego, który zaistnieje w przyszłości. Po wtóre zaś, kodeks postępowania cywilnego przewiduje zamknięty katalog przesłanek, których zaistnienie spowoduje możliwość wniesienia przez stronę skargi o wznowienie postępowania cywilnego zakończonego prawomocnym wyrokiem. Pośród tych przesłanek próżno szukać podstawy przewidującej wydanie przez Sąd Najwyższy orzeczenia o określonej treści. Zupełnie inaczej wyglądałby ten problem, gdyby orzeczenie wydał Trybunał Konstytucyjny, diametralnie inna jest jednak rola Trybunału, jego usytuowanie pośród organów ochrony prawa oraz przydzielone przez ustawodawcę kompetencję. Na marginesie, odrębną kwestią byłoby rozważenie możliwości zakwalifikowania określonej decyzji organu stosowania prawa w odniesieniu do stanów faktycznych zaistniałych wcześniej (w innym stanie prawnym). Choć kwestia to złożona, co do zasady wypada raczej opowiedzieć się za brakiem retrospektywnego (wstecznego) charakteru orzeczeń sądów. Reasumując, nie ma możliwości złożenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem na podstawie uchwały Sądu Najwyższego realizującej odmienny pogląd aniżeli wskazany w tym wyroku.

Z wielką ostrożnością należy potraktować przy tym treść art. 403 par. 3 kpc. Na pierwszy rzut oka może się bowiem wydawać, iż sformułowanie, zgodnie z którym "można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego" pozwoli odpowiedzieć na postawione pytanie pozytywnie. Jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, art. 403 par. 3 kpc dotyczy tylko takich wyroków, które są tożsame z prawomocnym orzeczeniem pod kątem przedmiotowym i podmiotowym (tj. dotyczą tych samych podmiotów oraz tych samych praw i obowiązków pomiędzy tymi osobami).