Co zrobić jeśli sędzia rozpatrujący naszą sprawę jest stronniczy? Podstawy wyłączenia sędziego

Wniosek o wyłączenie sędziego dana strona powinna zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym dana sprawa się toczy.

Wniosek ten można wnieść przed przystąpieniem do rozprawy, czyli zanim strona zgłosi zarzut np. że sprawa należy do właściwości sądu okręgowego, a nie rejonowego. Jeśli strona przystąpiła już do rozprawy, wówczas może wystąpić z takim wnioskiem tylko wtedy, gdy uprawdopodobni (czyli strona nie musi tego udowadniać), iż przyczynę wyłączenia poznała (lub powstała ona) dopiero później.

Poza tym we wniosku należy uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia np. można złożyć w sądzie pisemne oświadczenie osoby, która wie, że sędzia jest bliskim przyjacielem naszego przeciwnika procesowego.

Do wyłączenie sędziego może dojść nie tylko na wniosek strony, ale także na wniosek interwenienta ubocznego (to osoba, która ma interes w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść danej strony) lub na wniosek prokuratora.

Wyłączenie może nastąpić także na żądanie samego sędziego, który sam powinien zawiadomić sąd, jeśli zachodzi przyczyna wyłączenia (poza tym taki sędzia sam powinien wstrzymać się od udziału w sprawie).

Czy istnieją inne podstawy wyłączenia sędziego?

Tak, bowiem sędzia może zostać wyłączony z mocy samej ustawy (nie jest wtedy potrzebny wniosek strony) w następujących sytuacjach:

• pozostaje ze stroną w takim stosunku prawnym, iż wynik sprawy oddziałuje na jego prawa i obowiązki,

• w sprawach, w których był lub jest pełnomocnikiem strony lub radcą prawnym,

• brał udział w wydaniu orzeczenia dotyczącego wznowienia postępowania,

• w sprawach swego małżonka, krewnych, powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do 4 stopnia i powinowatych bocznych do 2 stopnia np. pozwanym w sprawie jest jego syn,

• w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli,

• w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator - jednak to postanowienie od 30 lipca 2004 roku, w  zakresie, w jakim ogranicza wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji bezpośrednio niższej jest niezgodny z   art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.