Rozliczenie z komunistyczną przeszłością, przymusowa terapia i dostęp do zawodów - projekt zmiany Konstytucji

Od niedawna Sejm pracuje nad poselskim projektem ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ma on na celu przede wszystkim:

• wyeliminowanie wpływu samorządów (korporacji) zawodowych na dostęp do danego zawodu osób, które pragną go wykonywać, czyli potencjalnych konkurentów dotychczasowych członków korporacji;

• dokonanie rozrachunku z komunistyczną przeszłością;

• wprowadzenie konstytucyjnej dopuszczalności przymusowego oddziaływania medycznego (w szczególności farmakologicznego) na osoby, które z powodu zaburzeń psychicznych stwarzają zagrożenie dla życia, zdrowia i nietykalności cielesnej innej osoby.

Jakie zmiany mają dotyczyć korporacji zawodowych?

Wedle proponowanych przepisów w drodze ustawy mogły być tworzone samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Jednak postanowiono wyraźnie, iż samorządy te nie mogą ograniczać wolności wyboru zawodu. Choć już obecnie art. 17 ust. 1 Konstytucji dopuszcza władcze kompetencje samorządów zawodowych tylko w sferze „wykonywania", a nie „wyboru" zawodu, to jednak orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i praktyka ustawodawcza tak rozszerzyły granice kompetencji samorządów zawodowych, że objęła ona także sferę selekcji kandydatów do zawodu. W rezultacie dochodzi do naruszeń konstytucyjnej wolności wyboru zawodu i patologicznych sytuacji konfliktu interesów. Szczególnie w kontekście egzaminów na aplikacje prawnicze i egzaminów zawodowych widoczne są mankamenty dotychczasowej praktyki.

Wedle założeń projektodawców, jeżeli ustawa będzie uzależniać podjęcie wykonywania określonego zawodu od spełnienia szczególnych warunków, ustalenie ich spełnienia zostanie powierzone organowi państwowemu. Osoby aktualnie wykonujące dany zawód nie będą mogły uczestniczyć w podejmowaniu rozstrzygnięć zapadających w postępowaniu przed tym organem.

Co ma się zmienić w dopuszczalności przymusowego oddziaływania medycznego?

W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. proponuje się przepis, zgodnie z którym ustawa będzie mogła określać przypadki, w których sąd może nakazać poddanie osoby, która ze względu na zaburzenia psychiczne stwarza zagrożenie dla życia, zdrowia lub nietykalności cielesnej innych osób, zabiegom medycznym służącym zmniejszeniu tego zagrożenia.