Zastrzeżenie wysokich odsetek w umowie

Odpowiedź:

W polskim systemie prawnym co do zasady obowiązuje swoboda kształtowania stosunków zobowiązaniowych.

Swoboda ta jednak doznaje ograniczeń wskazanych w k.c., zgodnie z którym treść lub cel stosunku prawnego nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście prawa jest co do zasady nieważna. Nieważną czynnością jest również czynność niezgodna z zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

W polskim prawie nie została określona wysokość odsetek maksymalnych, można je zatem określić w dowolnej wysokości, pamiętając jednak o ograniczeniach w kształtowaniu stosunków zobowiązaniowych. Przede wszystkim, w omawianym przypadku należy zwrócić uwagę na ograniczenie wynikające z zasad współżycia społecznego, które jest pojęciem niedookreślonym, a zawarta czynność prawną podlega pod tym względem ocenie sądu. W omawianym przypadku nie można jednoznacznie stwierdzić jakiej oceny dokona sąd, niemniej jednak należy zwrócić uwagę na fakt, iż w literaturze na ogół przyjmuje się, że zastrzeganie nadmiernych odsetek (lichwa) we wszelkich umowach kredytu, czy pożyczki jest sprzeczne z zasadami społecznymi.

Jeżeli sąd uznałby zastrzeżenie tak wysokich odsetek za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, umowa pożyczki byłaby ważna, a zamiast umownych odsetek mogłyby ewentualnie być zasądzone odsetki ustawowe.