Zwrot przedmiotu zastawu po spłaie długu

Odpowiedź:

Przede wszystkim należy zauważyć, że ustanowienie zabezpieczenia w postaci zastawu na rzeczach ruchomych (samochodach) w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności (spłaty zaciągnietej pożyczki), nie oznacza, że w przypadku, gdy dłużnik nie wywiąże się ze swojego zobowiązania (nie spłaci pożyczki), rzeczy na których został ustanowiony zastaw, przechodzą na własność wierzyciela. Ustanowienie zastawu ma taki skutek, że w razie niewykonania przez dłużnika swojego zobowiązania, wierzyciel może żądać zaspokojenia z rzeczy (prowadzić egzekucję) bez względu na to czyją rzecz stała się własnością, z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy. Wierzyciel, poprzez ustanowienie zastawu, uzyskuje więc gwarancję, że nawet jeśli egzekucja przeciwko dłużnikowi się nie powiedzie, ponieważ pozbędzie się on swojego majątku, wierzyciel będzie mógł zaspokoić swoje roszczenie z przedmiotu zastawu. Nie jest możliwe skuteczne zastrzeżenie w umowie, że w razie niewywiązania się dłużnika ze swoich zobowiązań, przedmiot zastawu przechodzi na własność zastawnika (wierzyciela). Przepisy o zastawie (art. 312 ustawy Kodeks cywilny) przewidują, iż zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonej zastawem następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym (czyli następuje licytacyjna sprzedaż rzeczy, a z sumy uzyskanej ze sprzedaży zaspokajane są roszczenia wierzyciela do dłużnika). Pewne wyjątki od tej reguły są przewidziane w wypadku ustanowienia zastawu rejestrowego. Po drugie, ustanowienie zastawu jest skuteczne tylko wówczas, gdy została zawarta umowa między wierzycielem, a dłużnikiem ustanawiająca zastaw oraz nastąpiło wydanie rzeczy, która jest obciążana zastawem. Z sytuacji opisanej w pytaniu wynika, że samochody nie zostały wydane (przekazane) wierzycielowi, zatem nie można uznać ustanowienia zastawu za skuteczne. Przedmiot zastawu nie musi być wydany wierzycielowi tylko w przypadku zastawu rejestrowego, ale sytuacja opisana w pytaniu nie wskazuje, ze właśnie taki zastaw miał być ustanowiony W przypadku zastawu rejestrowego wpis do rejestru zastawów zastępuje wydanie rzeczy). Sąd, w trybie art. 189 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, może ustalić istnienie prawa własności, ale musi mieć ku temu podstawy. Sąd nie może ustalić, że dana osoba jest właścicielem, jeśli żaden przepis prawny, ani postanowienie umowne nie przewiduje przejścia prawa własności na wierzyciela. Ze stanu faktycznego opisanego w pytaniu nie wynika, że prawo własności samochodów przeszło na wierzyciela z chwilą niewywiązania się dłużnika ze swoich zobowiązań. W takiej sytuacji warto się zwrócić o indywidualną poradę prawną do adwokata lub radcy prawnego i rozważyć kwestię wniesienia do sądu pozwu o zapłatę, domagając się po prostu spełnienia dotychczas niewykonanego świadczenia przez dłużnika.