Odpowiedzialność cywilna dłużnika - stan prawny aktualny do dnia 30 września 2003 r.

• osobista – ten rodzaj odpowiedzialności polega na tym, że jest ściśle związana z obowiązkiem świadczenia – odpowiedzialność ta jest majątkowa i co do zasady nieograniczona. Dłużnik odpowiada tutaj całym swoim majątkiem i to zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Wierzycielowi w związku z odpowiedzialnością osobistą służy natomiast wybór pomiędzy przedmiotami majątkowymi, a w przypadku zbiegu odpowiedzialności każdy z wierzycieli uzyska zaspokojenie częściowe.
• rzeczowa – ta odpowiedzialność z kolei jest wyodrębniona od obowiązku świadczenia – jest następstwem pewnych czynności prawnych – na przykład ustanowieniem hipoteki czy zastawu. Jak już wspomniano odpowiedzialność rzeczowa może się sprowadzać do zabezpieczenia cudzego długu, jednakże może również zabezpieczać dług własny. Gwarancją zaspokojenia wierzyciela jest tutaj nie majątek dłużnika, ale pewien oznaczony przedmiot majątkowy.

Z odpowiedzialności osobistą i rzeczową wiązało się w prawie upadłościowym kilka regulacji – na przykład aż do 2 stycznia 1998 r. nie można było zgłosić do masy upadłościowej takiej wierzytelności, za którą upadły odpowiadał jedynie rzeczowo (zabezpieczając cudzy dług i nie będąc w ogóle dłużnikiem osobistym). Obecnie zgłoszenie może nastąpić zarówno, jeżeli upadły jest odpowiedzialny osobiście, jak i wtedy gdy jest odpowiedzialny rzeczowo.