Jakim prawem działa samorząd terytorialny?

Prawo miejscowe określa powinności, uprawnienia dla ogółu mieszkańców danego terenu. Prawo miejscowe nie stanowi wyłomu (wyjątku w konstytucyjnej zasadzie państwa unitarnego (jeden ustawodawca), gdyż jest to prawo jedynie wykonawcze w stosunku do ustawy (wydawane na podstawie upoważnienia ustawowego) i przejaw działalności administracyjnej (wykonawczej).

Z konstytucyjnej zasady praworządności wynika negatywne domniemanie kompetencji, w tym kompetencji prawotwórczych samorządu. Samorząd stanowić ma zatem jedynie element administracji publicznej, wyjątkowo ustawy dają mu podstawy do stanowienia prawa powszechnie obowiązującego, np.:

• art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,
• ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym - rada gminy uchwala miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego,
• ustawa o handlu - gmina może ustalić godziny otwarcia placówek handlowych.

Prawo miejscowe wymaga podstawy ustawowej - z reguły jest to ustawa szczegółowa, a wyjątkowo ustawa samorządowa (art. 40 ust. 2 i 3 ustawy gminnej oraz art. 41 ust. 1 ustawy powiatowej). Kompetencje prawotwórcze samorządu terytorialnego niczym nie różnią się od kompetencji administracji rządowej. Samorząd jest formą decentralizacji administracji.