Uprawnienie do odmowy zeznań

Osoba, która może być w danej sprawie świadkiem i została wezwana do złożenia zeznań może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić ją lub osobę dla niej najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Świadek może także żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą.

Świadkiem w sprawie karnej nie może być obrońca. Ograniczenie to odnosi się do faktów poznanych przez obrońcę w trakcie udzielania porady prawnej lub prowadzenia sprawy. Sąd nie może również przesłuchiwać duchownego co do faktów, o których dowiedział się na spowiedzi. Szczególna regulacja dotyczy osób zobowiązanych do zachowania tajemnicy państwowej, słuzbowej, zawodowej, lekarskiej, notarialnej czy adwokackiej.

W postępowaniu cywilnym nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód. 

Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

Świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku. Przewodniczący może przyznać świadkowi zaliczkę na koszty podróży i na utrzymanie w miejscu przesłuchania.

Przepisy w żadnym z tych postępowań nie przewidują jednak możliwosci odmowy zeznań, gdy od zdarzenia minęło wiele lat. W takim przypadku sąd będzie oceniał dowody z zeznań tych świadków w sposób wyjątkowo ostrożny.