Zasadniczym celem ustawy z dnia 27 marca 2026 r. o zmianie ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz ustawy o rachunkowości jest zniesienie nadmiernych obciążeń przy prowadzeniu działalności gospodarczej publicznego (JZP) przez firmy audytorskie oraz jednostki zainteresowania.
Kierunek zmian
Zmiany mają usunąć nadregulację i uprościć zasady świadczenia usług przez firmy audytorskie na rzecz tzw. jednostek zainteresowania publicznego, czyli np. banków, zakładów ubezpieczeń czy spółek notowanych na giełdzie. Celem zmian jest więc ograniczenie nadmiernych obciążeń administracyjnych, przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa i niezależności audytorów.
Likwidacja „białej listy” dozwolonych usług audytorskich
Ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz.U. z 2025 r. poz. 1891, dalej jako: ustawa o biegłych rewidentach) oraz w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2023 r. poz. 120, z późn. zm.).
Nowelizacja zamienia tzw. „białą listę”, tzn. wykaz usług, które firmy audytorskie mogą świadczyć dla badanych jednostek zainteresowania publicznego (JZP), na rzecz „czarnej listy” - wykazu usług zakazanych.
Deregulacja polega na zniesieniu dodatkowego (nieprzewidzianego w prawie unijnym) ograniczenia prowadzenia działalności przez firmy audytorskie w zakresie świadczenia usług na rzecz badanych JZP, które jest przewidziane w art. 136 ustawy o biegłych rewidentach, tj. tzw. „białej listy” usług dozwolonych. Ustawa uchyla zatem art. 136 ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, co spowoduje bezpośrednie stosowanie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z 16 kwietnia 2014 r. dotyczącego ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego.
W efekcie firma audytorska będzie mogła świadczyć na rzecz badanej JZP wszystkie usługi niewskazane w rozporządzeniu 537/2014 jako zakazane. Przy tym w każdym przypadku firma audytorska musi zachować wymogi niezależności wynikające z ustawy o biegłych rewidentach, Kodeksu etyki zawodowej oraz odpowiednich standardów wykonywania usług.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego, uchylające decyzję Komisji 2005/909/WE (Dz.Urz. UE L 158 z 27.05.2014, str. 77, z późn. zm., dalej jako: rozporządzenie 537/2014), wprowadza zakaz świadczenia wymienionych w nim określonych usług na rzecz JZP, dla której firma audytorska przeprowadza ustawowe badanie sprawozdań finansowych. Jednocześnie rozporządzenie to przewiduje możliwość zabronienia przez państwa członkowskie świadczenia usług innych niż wymienione w tym rozporządzeniu, jeżeli państwa te uznają, że takie usługi stanowią zagrożenie dla niezależności. Opcja ta została wykorzystana przez Polskę i w obecnym stanie prawnym firmy audytorskie badające JZP mogą na ich rzecz wykonywać jedynie określony katalog usług wprost wskazany w art. 136 ustawy o biegłych rewidentach ‒ tzw. biała lista usług dozwolonych. Usługi niewymienione na tej liście nie mogą być wykonane przez firmę audytorską, która bada daną JZP. Musi je wykonać inna firma audytorska.
Ponieważ nowelizacja przewiduje uchylenie art. 136 ustawy o biegłych rewidentach, to zastosowanie będą miały wprost przepisy rozporządzenia 537/2014, tj. koncepcja „czarnej listy” usług zakazanych. To oznacza, że firma audytorska na rzecz badanej JZP będzie mogła wykonywać wszystkie usługi, które nie są wskazane w tym rozporządzeniu jako zakazane.
Konsekwencją uchylenia art. 136 ustawy o biegłych rewidentach jest zmiana art. 66 ust. 6 pkt 1 ustawy o rachunkowości polegająca na skreśleniu odesłania do art. 136 ustawy o biegłych rewidentach z katalogu przepisów, których naruszenie powoduje nieważność badania sprawozdania finansowego z mocy prawa.
Kiedy zmiany wchodzą w życie?
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
W przepisie przejściowym przewidziano, że do badań sprawozdań finansowych rozpoczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie przedłożonej nowelizacji będzie stosowany art. 66 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości w nowym brzmieniu.