Zachowek

Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Stan faktyczny

Moi rodzice mają dwoje dzieci: mnie i brata. Brat w wieku 20 lat ożenił się i wyprowadził (26 lat temu), ja wyszłam za mąż i zostałam z rodzicami w domu. Rodzice 12 września 1996 r. notarialnie przepisali mi działkę z domem w formie darowizny. Zapłaciłam od tego podatek, założyłam księgę wieczystą. Dom remontowałam, trochę rozbudowałam. Czy brat lub jego dzieci będą mogli wnosić jakiekolwiek roszczenia względem domu i działki po śmierci rodziców np. złożyć wniosek w sądzie o zachowek lub spadek po rodzicach? Brat jest alkoholikiem, więc nigdy nie wiadomo co wymyśli, moi rodzice pomagają mu finansowo, spłacają długi, płacą za szkołę syna, drugiemu synowi brata dokładają do opłat za czynsz (trwa to już kilka lat). Uważają, że taka forma pomocy jest dla nich najlepsza. Brat pewnie uważa inaczej i wolałby jednorazową spłatę, aby zaszaleć. Rodzice wzięli ode mnie 5 lat temu pieniądze na spłatę brata, ale nigdy nie dali mi żadnego potwierdzenia na piśmie i nigdy takiego potwierdzenia nie otrzymam, ponieważ twierdzą, że jeżeli otrzymałam od nich dom w darowiźnie to brat ani jego dzieci sądownie niczego nie mogą dochodzić, że nic im się nie należy - ani spadek ani zachowek.

Opinia prawna

W razie śmierci rodziców, jeżeli nie zostanie sporządzony testament, majątek będzie dziedziczyć Pani i brat, jako jedyni zstępni, w częściach równych. Również gdyby Pani brat nie dożył otwarcia spadku, to nie Pani będzie jedyną spadkobierczynią, ale część spadku (½), która przypadłaby bratu, przypadnie jego synom w częściach równych. A zatem w takim przypadku Pani odziedziczyłaby ½ majątku rodziców, natomiast dwaj synowie brata po ¼. Co do zasady dom, który otrzymała Pani w drodze darowizny, jest już Pani własnością, ale zgodnie z art. 993 Kodeksu cywilnego przy obliczaniu zachowku do spadku dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Zachowek


Instytucję zachowku reguluje Kodeks cywilny w art. 991 – 1011.
Prawo spadkowe przewiduje instytucję tzw. zachowku, który ma zabezpieczyć interesy majątkowe najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Spadkodawca może w testamencie pominąć członków najbliższej rodziny lub dokonać za życia darowizn, które uszczuplą masę spadkową, pozbawiając w ten sposób potencjalnych spadkobierców korzyści ze spadku. Wówczas jednak określone osoby należące do kręgu spadkobierców ustawowych (tzn. osób, które dziedziczą w przypadku braku testamentu) mają w stosunku do osoby, która otrzymała korzyść majątkową od spadkodawcy (poprzez testament lub darowiznę) roszczenie o zachowek.

Zachowek jest określoną korzyścią majątkową odpowiadającą części udziału, jaki otrzymałaby w spadku osoba uprawniona, gdyby nie został sporządzony testament (w omawianym przypadku - gdyby nie została uczyniona darowizna). Uprawniony do zachowku nie może domagać się od spadkobiercy określonego przedmiotu majątkowego należącego do spadku, tylko zapłaty sumy pieniężnej

Roszczenie do spadkobiercy o zapłatę sumy pieniężnej przysługuje jedynie ściśle określonym osobom, jeżeli nie otrzymały one równowartości należnego im zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny bądź w postaci powołania do spadku bądź też w postaci zapisu. W sytuacji, gdy udziału spadkowego jest mniejsza od wysokości zachowku, uprawniony może żądać sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku.

Przepis art. 991 Kodeksu cywilnego określa krąg osób uprawnionych do zachowku oraz jego wysokość. Uprawnionymi do zachowku są zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonek i rodzice spadkodawcy, przy czym uprawnienie to przysługuje im o tyle, o ile byliby powołani do spadku z ustawy. Uprawnienie do zachowku przysługuje zatem przede wszystkim dzieciom i małżonkowi spadkodawcy. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku (zmarło przed spadkodawcą), do zachowku są uprawnione jego dzieci (wnuki spadkodawcy).

Uprawnienie do zachowku nie przysługuje jednak osobom, które z mocy przepisów prawa spadkowego traktowane są tak, jakby nie dożyły otwarcia spadku (tj. śmierci spadkodawcy), to znaczy:

  • osobie, która została uznana za niegodną (na mocy orzeczenia sądowego),

  • osobie, która zrzekła się dziedziczenia ustawowego (w drodze umowy zawartej ze spadkodawcą w formie aktu notarialnego) lub na którą rozciągają się skutki zrzeczenia (zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje potomstwo zrzekającego się, chyba że umowa przewiduje inaczej),

  • osobie, która odrzuciła spadek z ustawy (czyli nie chciała dziedziczyć i dostać spadku),

  • osobie, która została wydziedziczona (gdy spadkobierca w testamencie pozbawił osobę uprawnioną prawa do zachowku).

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zachowku osobę uprawnioną, jeśli osoba ta:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (tego rodzaju postępowaniem jest na przykład alkoholizm, narkomania, czerpanie środków utrzymania z nielegalnych źródeł, zaniedbywanie własnej rodziny i obarczanie spadkodawcy ciężarem jej utrzymania),

  • dopuściła się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,

  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Pani rodzice mogliby zatem w testamencie pozbawić syna prawa do zachowku, jak również w ogóle pozbawić go spadku. Pomimo wydziedziczenia, czy uznania spadkobiercy za niegodnego, jego dzieci i wnuki są jednak uprawnione do zachowku.

Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia skierowane jest przeciwko spadkobiercy. W wypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu i gdy następuje dziedziczenie ustawowe co do całości spadku, po doliczeniu darowizn może się okazać, że spadkobiercom ustawowym uprawnionym do zachowku przypada ze spadku mniej niż wynosi ich zachowek. Do zapłaty zachowku może być wtedy zobowiązany współspadkobierca ustawowy, który otrzymał darowiznę doliczoną do spadku.

Odpowiedzialność spadkobiercy uprawnionego do zachowku


Jeżeli osoba uprawniona do zachowku jest powołana do spadku z ustawy i została jednak zobowiązana do zaspokojenia roszczeń o zachowek innych uprawnionych, może zachodzić niebezpieczeństwo, że po zaspokojeniu roszczeń innych uprawnionych do zachowku przypadnie jej ze spadku mniej niż wynosi jej własny zachowek. Spadkobierca, który sam jest uprawniony do zachowku, odpowiada tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Nie ma on zatem obowiązku wyzbyć się swego zachowku, aby zaspokoić roszczenie innych uprawnionych do zachowku.

Sytuacja prawna obdarowanego


Zachowek w pewnym stopniu chroni uprawnionego nie tylko przed skutkami niekorzystnych dla niego rozrządzeń testamentowych spadkodawcy, ale także przed pozbawieniem go korzyści ze spadku w drodze dokonanych przez spadkodawcę darowizn. Dlatego też określone darowizny dolicza się do wartości spadku. Dalszą konsekwencją jest to, że uprawnionemu do zachowku może przysługiwać roszczenie przeciwko osobie, która otrzymała darowiznę doliczoną do spadku, o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Obdarowany jest obowiązany do zapłaty sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Obdarowany wolny jest od tego obowiązku, jeżeli otrzymaną darowiznę zużył lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu. 

Wysokość zachowku


Zachowek określa się w oznaczonej kwocie pieniężnej. Wysokość tej kwoty zależy od szeregu okoliczności, przede wszystkim od wielkości udziału spadkowego, który by danemu uprawnionemu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, a następnie od wartości spadku, do którego dolicza się określone darowizny uczynione przez spadkodawcę. Ponadto wysokość należnego zachowku kształtuje się w zależności od sytuacji osobistej uprawnionego:

  • 2/3 wartości udziału - gdy osoba uprawniona w chwili otwarcia spadku jest trwale niezdolna do pracy lub małoletnia; 

  • 1/2 udziału – w pozostałych przypadkach.

Należy zaznaczyć, że wartość zachowku zmniejsza się o dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego darowizny, zapisy, to co przypadło mu w wyniku dziedziczenia (tzw. czysta wartość udziału w spadku), a ponadto jeżeli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy (tj. dziecko, wnuk) na należny mu zachowek zalicza się koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, jeżeli przekraczają one przeciętną miarę w danym środowisku. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Tak więc jeśli spadkodawca obdarował syna nowym samochodem przed pięciu laty, wartość darowizny ustali się według cen nowych samochodów danego typu w chwili obliczania zachowku.

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych. Darowizny dokonane na rzecz spadkobierców bądź osób uprawnionych do zachowku wlicza się do spadku niezależnie od czasu, kiedy zostały dokonane.

W omawianym stanie faktycznym jest oczywiste, że uczyniona na Pani rzecz darowizna w postaci domu zostanie zaliczona do spadku przy obliczaniu zachowku. Podobnie powinno być w przypadku brata, który systematycznie otrzymywał od rodziców pieniądze na utrzymanie, a nie sposób potraktować takiej pomocy finansowej jako „drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach”. Może się jednak pojawić problem z udowodnieniem wspomnianych faktów przed sądem. O ile bowiem istnieje czytelny dowód, że rodzice podarowali Pani dom, to nie ma prawdopodobnie żadnych dokumentów potwierdzających, że również Pani brat otrzymał od rodziców znaczną pomoc finansową.

Pani brat, jako jeden ze spadkobierców, mógłby uznać, że otrzymał za mały spadek w stosunku do przypadającego mu udziału. W takim przypadku ma prawo wystąpić do sądu zarzucając, że Pani otrzymała ze spadku więcej niż wynosił Pani udział i może domagać się zapłaty określonej sumy pieniężnej tytułem zachowku. W razie, gdyby do takiej sytuacji doszło, powinna Pani dysponować dokumentami potwierdzającymi, że brat również otrzymywał od rodziców darowizny podlegające doliczeniu do spadku. W tym celu powinna Pani otrzymać od rodziców pokwitowanie, potwierdzające przekazanie im pieniędzy na „spłatę” brata. Nie sposób bowiem przyznać racji argumentom Pani rodziców, którzy twierdzą, że ich synowi nie należy się żadna część spadku ani zachowek. Mogłoby tak być tylko w razie wydziedziczenia wyraźnie dokonanego w testamencie.

Obserwuj nas na:

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (19)

ada

11.6.2018 13:43:58

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

witam , rodzice maja swoj dom w ktroym mieszkaja , mi 18 lat temu przepisali drugi dom ktory nalezal tez do nich przekazali mi w darowiznie i zazaczyli ze moga do smierci korzystac z sluzebnosci mieszkania , mam dwie siostry , czy one maja prawo jescze rzadac zachowku ode mnie z tamtego domu przepisanego w darowiznie ?

ewa

27.9.2017 12:45:6

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Mam 58lat cale zycie mieszkalam z mama opiekowalam sie chora mama ,mama spozadzila testament 16 lat temu pozniej darowize na mnie a brat teraz chce odemnie zachowek co w ogole sie nie interesowal chodz mieszka w tym samym miescie

lukasz

30.5.2017 11:12:27

wczasy pod grusza

czy otrzymam wczasy pod grusza jezeli przebywam na swiadczeniu rechabilitacjnym , jestem zatrudniony w zakladzie pracy

Katarzyna

22.2.2017 20:11:49

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Witam,mam pytanie 11 lat temu zmarł dziadek i jego dzieci nie wyniosły o zachowek, a babcia jeszcze żyje, to gdyby coś się stało babci,czy można wnieść o zachowek?

Jadwiga

11.1.2017 17:0:0

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

czy mogę żądać zachowku(po śmierci mamy)i ile jeśli rodzice w 1984 roku przekazali darowizną dom działkę mojej siostrze i szwagrowia.Darowizna została sporządona w formie aktu notarialnegow którym to jest zapisana służebność osobista.Jesteśmy tylko dwie.Ojciec zmarł 10 lat temu mama jeszcze żyje.Nadmienia iż mama jest w domu opieki prywatnym,ponieważ ma małą emeryturę więc ja dopłacam do jej pobytu oraz płacę za leki i pampersy

karolina

21.12.2014 15:5:40

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

dzien dobry mam takie pytanko jesli ciocia meza przepisala testamentem na nniego swoj spadek ale nie miala dzeci to czy nalezy sie komus jakis zachowek po ich smierci bardzo prosze o odpowiedz

Grażyna Pawłowska

25.8.2014 12:41:49

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Dzień dobry Moi rodzice zmarli , ale za życia przepisali 7 arowa działkę rolno-budowlaną notarialnie mojej córce czyli swojej wnuczce, która ją sprzedała. Czy należy mi się zachowek od tej darowizny i w jakiej wysokości? Proszę o odpowiedź

asik

7.10.2013 12:55:14

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

myślałam o tym żeby zabrać babcie do notariusza aby tam napisała jakieś oświadczenie że wszystkie dzieci spłaciła co Pan o tym myśli?

asik

7.10.2013 12:37:34

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

witam ponad 20lat temu jak moja mama była panną rodzice przepisali jej dom i ziemie u notariusza ma aktnotariany. reszte dzici czyli czworo spłaciła ale niema tego na papierze. 2 lata temu mama przepisała na mnie ten spadek.Dziadek już nie żyje ja sie teraz opiekuje i mieszkam z babcią.Ale dowiedziałam sie że jej dzieci czekają jak babcia umrze żeby sie domagać zachówku w sądzie.Czy mam się szykować na koszty? proszę o odpowiedz

edek

27.8.2013 19:47:12

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Czy jeśli za życia sprzdamy wraz z żoną nasze wspólne mieszkanie ,np.synowi żony abo go odbarujemy,to czy moja córka ma prwo żadac zachowku? jeżeli tak to od kogo i ile? Bardzo prosze o konkretną odpowiedz pozdrawiam i czy ,,DAROWIZNY,,sporzadzone za życia nie wymagają płacenia zachowku ?

edek

27.8.2013 19:46:32

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Czy jeśli za życia sprzdamy wraz z żoną nasze wspólne mieszkanie ,np.synowi żony abo go odbarujemy,to czy moja córka ma prwo żadac zachowku? jeżeli tak to od kogo i ile? Bardzo prosze o konkretną odpowiedz pozdrawiam i czy ,,DAROWIZNY,,sporzadzone za życia nie wymagają płacenia zachowku ?

Aleksandra

3.4.2012 13:22:53

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Mieszkałam z Rodzicami ponad 30 lat i w formie darowizny z dogonną słuzebnością otrzymałam mieszkanie w 2001 roku.Oboje rodzice nie żyją.Czy rodzeństwu należy się zachowek od tej darowizny?

MB

21.11.2011 20:59:53

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Mój brat dostał w testamencie od Mamy całe mieszkanie - ustnie chce mi dać 1/4 ale w sądzie rozprawa o spadek dopiero będzie. Czy mam pisac wniosek do sądu o te 1/4 czy w czasie rozprawy poinformować sąd?

ania0083

16.9.2011 1:17:53

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

moj mąd dostał w darowiznie do z działką. ma 3 rodzenstwa nikt sie znich nierzek u notariusza czy w razie smierci rodziców męża mąz bedzie musił spłcic rodzenstwo. dom był przepisany przed slubem czy aby uniknąć zapałaty( bo kazdy znich cos dostał do rodziców ale niema akt sporządzonych) moze mąż przepisac dom na zone i sie go rzekoąć

Maciek

10.3.2010 6:29:52

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Zmarł mój dziadek.Mieszkanie spółdzielcze zapisał mojemu bratu,który za życia dziadka wykupił je na własność(dziadek wcześniej go w nim zameldował).Czy w takiej sytuacji należy mi się zachowek,jeśli tak to w jakiej wysokości?Nadmieniam,że żyje jeszcze nasza matka-córka dziadka a brat ma 2 dzieci.

kazik

18.2.2010 9:44:39

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

mama zapisała w testamęcie mieszkanie siostrze mi nic nie dała czy należy mi się zachowek , czy mogę żądać wypłaty zachowku natychmiast i w jakiej wysokości

Barbara

1.9.2009 14:54:52

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

siostrzenica ojca otrzymała w testamencie zapisane mieszkanie.my dzieci 6-oro nie otrzymaliśmy nic.wiem ze należy nam się zachowek ale niewiem od jakiej części czy od 1\2 mieszkania czy od całości.

Barbara

1.9.2009 14:52:7

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

siostrzenica ojca otrzymała w testamencie zapisane mieszkanie.my dzieci 6-oro nie otrzymaliśmy nic.wiem ze należy nam się zachowek ale niewiem od jakiej części czy od 1\2 mieszkania czy od całości.

Barbara

1.9.2009 14:50:57

Re: Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

siostrzenica ojca otrzymała w testamencie zapisane mieszkanie.my dzieci 6-oro nie otrzymaliśmy nic.wiem ze należy nam się zachowek ale niewiem od jakiej części czy od 1\2 mieszkania czy od całości.

Pokaż wszystkie komentarze (19)

Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 29.8.2018

    Zachowek - czym jest zachowek i komu się należy?

    Podstawową zasadą prawa spadkowego jest swoboda testowania. Oznacza ona, iż spadkodawca może za życia w drodze testamentu dowolnie rozrządzić swoim majątkiem, jeśli zaś tego nie uczyni, krąg (...)

  • 14.9.2018

    Darowizna - czyli jak coś komuś podarować...

    Jak zawrzeć umowę darowizny, żeby była ona skuteczna. Kiedy i z jakich przyczyn można odwołać darowiznę? Czy w umowie darowizny można obdarowanego do czegoś zobowiązać i jakie to rodzi konsekwencje? (...)

  • 16.8.2016

    Wydziedziczenie - W jaki sposób dokonać wydziedziczenia?

    Potoczna intuicja łączy termin wydziedziczenie z pozbawieniem uprawnionego możliwości spadkobrania poprzez albo powołanie innych spadkobierców, albo sporządzenie testamentu negatywnego (testament (...)

  • 25.4.2017

    Kto może dochodzić zachowku?

    Roszczenie o zachowek jest formą ochrony prawnej interesów majątkowych osób najbliższych spadkobiercy. Dzięki niemu mogą oni dochodzić części swojej schedy spadkowej, pomimo pominięcia (...)

  • 14.12.2016

    Zachowek - kto jest uprawniony i w jaki sposób to uprawnienie jest realizowane?

    Według zasady swobody testowania spadkodawca może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższych krewnych. Zabezpieczenie interesów osób najbliższych (...)