Zaliczenie darowizny do spadku a zachowek

Pytanie:

Wnuczka otrzymała aktem notarialnym darowiznę nieruchomości od dziadka z zaznaczeniem, że ta darowizna jest wyłączona z masy spadkowej. Po śmierci dziadka okazało się, że to wyłączenie nie jest ważne i wnuczka jest zobowiązana do wypłaty zachowków. Oprócz wnuczki darowiznę innej nieruchomości otrzymała konkubina, oraz jeszcze inną siostra zmarłego. Największą wartość przedstawia darowizna uczyniona wnuczce. Czy po doliczeniu wszystkich darowizn do schedy spadkowej każdy obdarowany wypłaca proporcjonalnie do swojej darowizny zachowek zstępnym, którzy występują z takim roszczeniem, czy też zstępni mogą skutecznie żądać wypłaty całego zachowku od wnuczki, a pozostałe osoby obdarowane nie będą musiały nic oddać?

Masz inne pytanie do prawnika?

2.7.2008

Zespółe-prawnik.pl

Zespół
e-prawnik.pl

Odpowiedź prawnika: Zaliczenie darowizny do spadku a zachowek

Na wstępie należy zaznaczyć, iż zachowek jest instytucją prawa spadkowego mającą zabezpieczać interesy najbliższej rodziny spadkodawcy (spadkobierców ustawowych). Ich roszczenie o zachowek aktywuje się, gdy:

  • spadkodawca rozporządził spadkiem w testamencie pozbawiając tym samym spadku osoby, które dziedziczyłby z ustawy (art. 991 k.c.),

  • jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2004 roku, sygn. akt II CK 444/2002).

Zachowek przysługuje w/ ww sytuacjach, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Wysokość zachowku kształtuje się w następujący sposób: 

  • jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym,

  • w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Zgodnie z art. 993 k.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się natomiast według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 k.c.).

Przypadki pominięcia uczynionej darowizny przy obliczaniu zachowku wymienia art. 994 k.c. Zanim zostaną one przedstawione wskazać należy, iż przepisy o zachowku nie przewidują możliwości wyłączenia darowizny od zachowku na skutek oświadczenia spadkodawcy. Instytucja taka występuje natomiast przy dziale spadku (por. niżej).

Sytuacje te reguluje art. 1039 k.c. i następne. Zgodnie z nimi jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Przepis ten nie znajduje zatem zastosowania do sytuacji, gdy spadkobiercy ustawowi kierują swoje roszczenie o wypłatę zachowku.

Wracając natomiast do art. 994 k.c., wyłącza on od zaliczenia na zachowek:

  • drobne darowizny,

  • darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

W niniejszej sytuacji mógłby znaleźć zastosowanie co najwyżej drugi z wyjątków. Stałoby się tak, gdyby darowizna była uczyniona przed więcej niż 10 laty, a wnuczka nie dziedziczyłaby po dziadku z ustawy, a co za tym idzie nie byłaby uprawniona do zachowku. Dziedziczenie z ustawy wnuczki miałoby miejsce, gdyby przed śmiercią dziadka umarł jej rodzic będący zstępnym dziadka. W takim bowiem przypadku jego udział spadkowy przeszedłby na jego zstępnych (art. 931 par. 2 k.c.).

Zgodnie z art. 1001 kodeksu cywilnego spośród kilku obdarowanych obdarowany wcześniej ponosi odpowiedzialność za zapłatę zachowku tylko wtedy, gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać uzupełnienia zachowku od osoby, która została obdarowana później.

Obdarowani nie odpowiadają więc proporcjonalnie wobec uprawnionych do zachowku, lecz kolejno. Na przykład, jeśli wnuczka otrzymała darowiznę w 2000 r., konkubina w 1998 r., a siostra w 1996 r., to wnuczka jako pierwsza odpowiada za zapłatę zachowku w granicach pełnego wzbogacenia (nie proporcjonalnie). Jeśli uprawniony do zachowku nie otrzyma od niej 100 % (bo np. wzbogacenie wynosi 50 tys, a zachowek 60 tys), to kolejną zobowiązaną staje się konkubina itd. Na marginesie wskazać można, iż, jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

Porady prawne

Potrzebujesz porady prawnej?

Zachowek przy dziedziczeniu ustawowym - opinia prawna

Zachowek przy dziedziczeniu ustawowym - opinia prawna

  Stan faktyczny W styczniu 2007 r. zmarła moja matka. Jeszcze przed swoją śmiercią, pod koniec 2006 r., podarowała mojemu bratu nowy samochód i przepisała na niego mieszkanie. Drugie mieszkanie, które jest obecnie wynajmowane, miała przepisać na mnie. Chciała za życia podzielić (...)

Zachowek przy dziedziczeniu gospodarstwa rolnego - opinia prawna

Zachowek przy dziedziczeniu gospodarstwa rolnego - opinia prawna

  Stan faktyczny Na początku lat 90-tych moi rodzice darowali mi nieruchomości stanowiącą gospodarstwo rolne. W kacie notarialnym darowizny nie ma żadnych zapisów co do zachowku ani innych rozliczeń spadkowych dla dwóch moich młodszych braci. Moja matka zmarła w 1999 r., a (...)

Czy przedmiot darowizny ma znaczenie dla obliczenia zachowku? - opinia prawna

Czy przedmiot darowizny ma znaczenie dla obliczenia zachowku? - opinia prawna

Stan faktyczny    Rodzice nasi podarowali 2/3 nieruchomości jednej ze swoich wnuczek, a naszej siostrzenicy. Ojciec zmarł w 2002 r., a mama w 2004 r. Czy podarowana część nieruchomości wchodzi do masy spadkowej?   Opinia prawna   W omawianym stanie faktycznym nie jest do (...)

Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Żądanie zachowku od obdarowanego - opinia prawna

Stan faktyczny Moi rodzice mają dwoje dzieci: mnie i brata. Brat w wieku 20 lat ożenił się i wyprowadził (26 lat temu), ja wyszłam za mąż i zostałam z rodzicami w domu. Rodzice 12 września 1996 r. notarialnie przepisali mi działkę z domem w formie darowizny. Zapłaciłam od tego podatek, (...)

Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek? Przykłady praktyczne liczenia terminu.

Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek? Przykłady praktyczne liczenia terminu.

Podstawową zasadą prawa spadkowego jest swoboda testowania. W oparciu o nią spadkodawca może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę także spoza kręgu najbliższych krewnych. Pojawia się więc niebezpieczeństwo, że spadkodawca sporządzi testament, na podstawie którego (...)

Aby nie miał już prawa do spadku... - opinia prawna

Aby nie miał już prawa do spadku... - opinia prawna

  Stan faktyczny   Kilka lat temu (około 4) rodzice podarowali córce dom jednorodzinny, który wyczerpywał cały ich majątek (sporządzono akt notarialny)). W akcie tym darczyńcy nie uwzględnili swojego syna (mojego jedynego brata). Zobowiązali mnie jednak (ustnie) do wypłacenia (...)

Jak obliczyć wysokość zachowku?

Jak obliczyć wysokość zachowku?

Prawo spadkowe wyposaża określone osoby (zstępnych, małżonka i w zasadzie rodziców spadkodawcy) w instrument, umożliwiający uzyskanie należnej im części spadku w sytuacji, gdy testator rozrządził swoim mieniem z pominięciem tychże osób. Instrumentem tym jest roszczenie z tytułu (...)

Zachowek od obdarowanego (jak długo skuteczne jest roszczenie o niego) - opinia prawna

Zachowek od obdarowanego (jak długo skuteczne jest roszczenie o niego) - opinia prawna

  Stan faktyczny   Po opłaceniu pełnego wkładu budowlanego w celu otrzymania własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego teściowa przekazała Aktem Notarialnym na podstawie Umowy Darowizny swoje mieszkanie o powierzchni użytkowej 50,78m2 mojej córce. Wspomniana (...)

Jak skutecznie nabyć swoją część odziedziczonego spadku - opinia prawna

Jak skutecznie nabyć swoją część odziedziczonego spadku - opinia prawna

Stan faktyczny Urodziłam się w roku 1955. Podziały pozostałych niewielkich dóbr materialnych w rodzinie odbywały się zwykle ustnie bez żadnych postępowań prawnych. Po śmierci kolejnych członków rodziny ich dobra trafiały do żyjących członków rodziny z następnego pokolenia, (...)

Zachowek od obdarowanego - opinia prawna

Zachowek od obdarowanego - opinia prawna

  Stan faktyczny   Po śmierci mojej matki, jako spadkobierca ustawowy, założyłem w sądzie rejonowym we Wrocławiu sprawę o stwierdzenie nabycia spadku oraz poinformowałem sąd, że spadkiem zarządza bezprawnie wnuk zmarłej, nie dopuszczając do niego spadkobierców ustawowych. (...)

Obowiązek podatkowy po dziale spadku - opinia prawna

Obowiązek podatkowy po dziale spadku - opinia prawna

Stan faktyczny Na podstawie postanowienia Sądu podział spadku po Ojcu dał mi prawo do 1/3 spadku, matce także 1/3, zaś wnukom po nieżyjącym bracie po 1/6. Jako spadek należy rozumieć mieszkanie (własnościowe spółdzielcze). W mieszkaniu tym mieszkam wraz z matką ponad 40 lat, mieszkanie (...)

Czym jest spadek - czyli co możesz odziedziczyć?

Czym jest spadek - czyli co możesz odziedziczyć?

Pod pojęciem spadku kryje się ogół praw i obowiązków zmarłego, które przechodzą na spadkobierców w drodze spadkobrania. Nie należą jednak do spadku praw i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, jak również prawa, które z chwilą śmierci spadkodawcy (...)

Podatek przy nabyciu w drodze dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego

Podatek przy nabyciu w drodze dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego

W podatku od spadku i darowizn dla ustalenia obowiązującego stanu prawnego w pierwszej kolejności należy ustalić, kiedy nastąpiło nabycie (tj. śmierć osoby, po której nabywamy określone rzeczy). Poniższe wyjaśnienia odnoszą się do nabycia tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, (...)

Podatek od spadku - Co jest opodatkowane? Jak ustalić wysokość opodatkowania?

Podatek od spadku - Co jest opodatkowane? Jak ustalić wysokość opodatkowania?

Fakt dziedziczenia bądź otrzymania zachowku przynosi ze sobą nie tylko potencjalne korzyści w postaci przedmiotów spadkowych, ale także szereg obowiązków. Wśród nich oczywiście jednymi z ważniejszych są obowiązki podatkowe. Czy każdy z nas pamięta, iż w przypadku, gdy (...)

Druk SD-Z2 - zgłoszenie darowizny lub spadku bez podatku

Druk SD-Z2 - zgłoszenie darowizny lub spadku bez podatku

Dostajesz darowiznę albo dziedziczysz spadek po kimś z bliskiej rodziny? Jeżeli chcesz skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, złóż formularz podatkowy SD-Z2. Sprawdź, jak to zrobić. Kto może złożyć formularz SD-Z2, aby skorzystać z całkowitego (...)

Zapis windykacyjny - czyli można już zapisać konkretną rzecz konkretnej osobie

Zapis windykacyjny - czyli można już zapisać konkretną rzecz konkretnej osobie

Na czym polega zapis windykacyjny i czym różni się on od zapisu zwykłego? Dokonane w 2011 r. zmiany w prawie spadkowym ułatwiły przekazywanie przez spadkodawcę oznaczonych składników spadku konkretnym osobom, bez konieczności znoszenia ewentualnej współwłasności w drodze (...)

Jak liczyć termin przedawnia się roszczenie o zachowek?

Jak liczyć termin przedawnia się roszczenie o zachowek?

Roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Powoduje to, że w razie ich dochodzenia, ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia - czyli nie musi spełniać takiego roszczenia. Do tych roszczeń należy również roszczenie o zachowek oraz (...)

Nowe prawo - zapis windykacyjny i dłuższy czas na dochodzenie zachowku

Nowe prawo - zapis windykacyjny i dłuższy czas na dochodzenie zachowku

Zapis windykacyjny oraz wydłużenie czasu na dochodzenie zachowku  to jedne z wielu zmian wprowadzonych nowelizacją Kodeksu cywilnego, która wejdzie w życie już w dniu 23 października 2011 roku.  Od tego dnia spadkodawcy będą mogli rozporządzać w testamencie poszczególnymi (...)

Zachowek - kto jest uprawniony i w jaki sposób to uprawnienie jest realizowane?

Zachowek - kto jest uprawniony i w jaki sposób to uprawnienie jest realizowane?

Według zasady swobody testowania spadkodawca może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższych krewnych. Zabezpieczenie interesów osób najbliższych spadkodawcy, by mogli oni po śmierci spadkodawcy uzyskać pewne korzyści ze spadku występuje pod (...)

Ważność testamentu ustnego, gdy świadkowie otrzymują spadek - opinia prawna

Ważność testamentu ustnego, gdy świadkowie otrzymują spadek - opinia prawna

    Stan faktyczny  Mój ojciec będąc chory na krótko przed śmiercią ustnie rozporządził swoim majątkiem. Zanim zmarł dokładnie powiedział, że razem z bratem mamy się po połowie podzielić majątkiem; matka nie żyje. Nasz przyrodni brat został przez ojca wydziedziczony, (...)

Umowa dożywocia a kwestia dziedziczenia

Umowa dożywocia a kwestia dziedziczenia

  Stan Faktyczny Jestem właścicielką lokalu mieszkalnego. Obecnie jestem wdową, ale planuję wkrótce zawrzeć związek małżeński również z wdowcem. Chciałabym, aby mieszkanie którego jestem właścicielką i w którym obecnie mieszkam, stało się po mojej śmierci (...)

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


PORADY PRAWNIKA

Darowizna a zachowek

Darowizna a zachowek

Kilka miesięcy temu mój ojciec spisał notarialnie akt darowizny, w którym darował siostrze swój udział (52%) w kamienicy w centrum Krakowa. Siostra z rodziną obecnie mieszkają w tej kamienicy. (...)

Prawo do zachowku

Prawo do zachowku

Ojciec przed śmiercią dokonał rozdysponowania części majątku poprzez dokonanie darowizn na rzecz niektórych tylko dzieci. Niektóre z dzieci nie otrzymały jednak żadnych darowizn. Po śmierci (...)

Darowizna na rzecz zstępnych a dziedziczenie

Darowizna na rzecz zstępnych a dziedziczenie

Czy darowizna dokonana przez rodziców na rzecz jednego ze zstępnych wywołuje jakieś skutki w zakresie dziedziczenia po nich? Kwestia obdarowania tylko jednego ze zstępnych nie pozostaje bez znaczenia (...)

Prawo do zachowku

Prawo do zachowku

W 1993 roku moja babcia i dziadek przepisali mi mieszkanie aktem notarialnym (umową darowizny). Problematyczne mieszkanie stało się tym samym moją własnością. Dziadek umarł w 2002 roku. Oprócz (...)

Odpowiedzialność spadkowa obdarowanego

Odpowiedzialność spadkowa obdarowanego

W 2003 r. wykupiłam jako pełnomocnik mojej matki mieszkanie, w którym wspólnie z matką zamieszkuję, od Gminy, na co zaciagnęłyśmy kredyt z opcją, że ja jestem osobą spłacającą zadłużenie (...)

Darowizna zaliczona na schedę spadkowę

Darowizna zaliczona na schedę spadkowę

Złożyłam do sądu wniosek odział spadku i zniesienie współwłasności. Spadek dotyczy nieruchomości, której właścicielami byli: mój ojciec, który zmarł w 2005 r. i jego Żona, (nie była to (...)

Doliczanie darowizn na poczet zachowku

Doliczanie darowizn na poczet zachowku

Spadkodawca miał dwoje dzieci. Uczynił testamentowym spadkobiercą swoją córkę, syna wydziedziczył. Wcześniej, 30 lat przed śmiercią, podarował swoim dzieciom dom na współwłasność w równych (...)

Darowizna mieszkania dla wnuczki a spadek

Darowizna mieszkania dla wnuczki a spadek

Moja Teściowa była właścicielką mieszkania spółdzielczego własnościowego. Cały czas mieszka tam sama jest tam sama zameldowana. W 2002-gim roku notarialnie zrobiła akt darowizny na moją córkę, (...)

Krąg uprawnionych do zachowku

Krąg uprawnionych do zachowku

W dniu 13.04.1994 r. została notarialnie zawarta umowa darowizny, w której stwierdza się między innymi: \"Jan i Anna małżonkowie Kowalscy oświadczają, że od dnia 01.01.1951 r. pozostają w związku (...)

Obowiązek zaliczenia darowizny do udziału w spadku

Obowiązek zaliczenia darowizny do udziału w spadku

Do 11 października 2007 r. sytuacja wyglądała następująco: współwłaścicielami kamienicy byliśmy ja 58/300, brat 58/300, osoba trzecia 15/300 i matka 169/300. Dnia 11.10.2007 r. matka, za namową (...)

Zaliczenie darowizny na poczet zachowku

Zaliczenie darowizny na poczet zachowku

Wystąpiłam do sądu przeciw przyrodniej siostrze o zachowek z darowizną doliczoną do spadku. Moja siostra twierdzi, że po mamie nic mi się już nie należy, gdyż ponoć mama łożyła na budowę (...)

Roszczenie o zachowek

Roszczenie o zachowek

Spadkodawca napisał testament, w którym wszystkie nieruchomości i działającą firmę zapisał wnuczce, natomiast konkubinie, jednej osobie obcej i trojgu dzieci zapisał gotówkę w równych częściach. (...)

Zaliczenie darowizny do spadku

Zaliczenie darowizny do spadku

Czy darowizna ustanowiona przed 12 laty na rzecz mojego brata przez naszego ojca może być wliczona do podstawy naliczenia wysokości zachowku (chodzi o całość majątku ojca tj. gospodarstwo, zabudowania, (...)

Zaliczenie darowizn do substratu zachowku

Zaliczenie darowizn do substratu zachowku

Czy będe musiała zapłacic zachowek swojemu bratu, jeśli ojciec tylko na mnie (jestem córką) przepisze w formie aktu darowizny nieruchomość? Ojciec nie posiada innego majatku. Zgodnie z zasadami (...)

Uzupełnienie zachowku

Uzupełnienie zachowku

W 2006 roku moi żyjący wówczas rodzice dokonali darowizny aktem notarialnym na rzecz swojej wnuczki - mojej siostrzenicy. Przedmiotem darowizny był dom z działką, w którym zamieszkały wnuczka z (...)

FORUM PRAWNE

Darowizna mieszkania

Darowizna mieszkania Mama moja ponad 5 lat temu zapisała mi mieszkanie w formie darowizny u notariusza mieszkanie społdzielczo-własnosciowe.Nie mam rodzenstwa,poniewaz moj brat zmarł poł roku temu.Zostawił (...)

zachowek

zachowek Mam pytanie i bardzo prosze o odpowiedz. Moj maz z pierwszego malzenstwa ma dwie corki i jest pozbawiony praw rodzicielskich . My wspolnie nie mamy potomstwa, ale w perspektywie czasu nasz wspolny (...)

Darowizna przed śmiercią a zachowek

Darowizna przed śmiercią a zachowek Witam Bardzo Was proszę o pomoc. Babcia 3 lata temu za zywota zapisala mi umową darowizny mieszkanie. babcia po smierci dziadka byla jeynym włascicielem gdyz tata (...)

Zachowek po dziadku

Zachowek po dziadku Witam, mam bardzo ważną sprawę, ale możę zacznę od początku. Mój dziadek miał 2 synów - wója i mojego tatę (który zmarł w 1994 r) dziadek ożenił się po raz 2 (zawarli (...)

Darowizna

Darowizna Mam otrzymac mieszkanie wlasnosciowe - darowizna, trzecia grupa podatkowa (darczynca zyje i nadal w nim bedzie mieszkac). Jakich kosztow moge sie spodzieawac i jak ich uniknac. (Piotr) Podatek (...)

Zachowek dla wnuków

Zachowek dla wnuków Witam. Moje pytanie związane jest z następującą sytuacją. Moja babcia w testamencie cały swój majątek przepisała na mnie i mojego brata. Wydziedziczyła równiez swojego syna. (...)

Wycena darowizny do zachowku

Wycena darowizny do zachowku Mama dokonała darowizny swojego mieszkania spółdzielczego bratu w 2005r nie wiem dokłatnie jaka to kwota - ok. 25 000zł.w 2009r po wylewie z uwagi na konieczną pomoc (...)

Prawo spadkowe

Prawo spadkowe Uprawnienia małżonka w zakresie prawa spadkowego (xxmar) Pytanie za krótkie, żeby cokolwiek stwierdzić. Odsyłam do art. 922-1088 k.c. Proszę o uszczegółowienie tematu to może coś (...)

Darowizna Babcia - Wnuk - Mieszkanie

Darowizna Babcia - Wnuk - Mieszkanie Witam. Moja Babcia wyraziła chęć przekazania mi swego 50m2 mieszkania w darowiźnie. Wobec powyższego najpierw należało owe mieszkanie wykupić od gminy, co też (...)

Spadek po ojcu dwa lata po jego smierci

Spadek po ojcu dwa lata po jego smierci Witam, serdecznie. Bardzo proszę o pomoc, ponieważ nie wiem co mam robić. Mój ojciec zmarł we wrześniu 2007r. o jego śmierci się dowiedziałam się o od (...)

spadek

spadek mam pytanie moja mama zmarła i przeprowadzili podział majatku tylko adwokat tak zatail i podstawił świadkow ze to było gospodarstwo rolne na ktorym mama nie pracowała i całośc nalezy sie (...)

Porady prawne